Słowniczek pojęć

A

ABC nurka sprzęt ABC, maska, fajka, płetwy

Podstawowy zestaw do pływania i nurkowania: maska, fajka i płetwy. Od niego zaczyna się nauka nurkowania i korzystają z niego także ratownicy.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

AED defibrylator, automatyczny defibrylator zewnętrzny, defibrylator AED

Przenośne urządzenie, które samo analizuje rytm serca i w razie potrzeby zaleca wyładowanie elektryczne. Wydaje polecenia głosowe, więc może go użyć każdy, także osoba bez przeszkolenia. Należy go przynieść i włączyć jak najszybciej.

Pierwsza pomoc i medycyna

Akwen zbiornik wodny, obszar wodny

Każdy zbiornik lub obszar wody: morze, jezioro, rzeka, staw, zalew czy glinianka. Każdy akwen ma inne zagrożenia, dlatego przed kąpielą warto poznać jego dno, głębokość i prądy.

Woda, pogoda i zagrożenia

Alkohol nad wodą kąpiel po alkoholu, nietrzeźwość nad wodą

Alkohol osłabia ocenę ryzyka, koordynację i refleks, przyspiesza wychłodzenie i zwiększa ryzyko zachłyśnięcia. Kąpiel lub pływanie łódką po alkoholu to jedna z głównych przyczyn utonięć w Polsce. Nad wodą zasada jest prosta: zero alkoholu.

Woda, pogoda i zagrożenia

ALS Advanced Life Support, zaawansowane zabiegi resuscytacyjne

Zaawansowane czynności resuscytacyjne prowadzone przez personel medyczny, np. zespół ratownictwa medycznego. Obejmują m.in. ocenę rytmu serca na monitorze, defibrylację manualną, zaawansowane udrażnianie dróg oddechowych i podawanie leków.

Pierwsza pomoc i medycyna

Aparat oddechowy nurkowy sprzęt nurkowy, akwalung, butla z automatem, scuba

Zestaw z butli ze sprężonym powietrzem i automatu oddechowego, który podaje powietrze przy każdym wdechu. Pozwala przebywać dłużej pod wodą, dlatego korzystają z niego ratownicy nurkowie podczas poszukiwań.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Aplikacja Ratunek Ratunek, aplikacja WOPR

Bezpłatna aplikacja na telefon, która ułatwia wezwanie pomocy nad wodą i w górach. Przy zgłoszeniu przesyła ratownikom dokładne położenie dzwoniącego z GPS, co skraca czas dotarcia do poszkodowanego.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Apteczka pierwszej pomocy apteczka, zestaw pierwszej pomocy

Zestaw podstawowych materiałów do udzielania pierwszej pomocy: rękawiczek, maseczki do sztucznego oddychania, opatrunków, bandaży, plastrów, chusty trójkątnej, nożyczek i koca NRC. Warto mieć ją w domu, w samochodzie i na wyjazdach nad wodę.

Pierwsza pomoc i medycyna

Asekuracja zabezpieczenie ratownicze, asekurowanie

Zabezpieczenie osób w wodzie lub ratownika podczas akcji. Może to być obecność ratownika przy zawodach i zajęciach, trzymanie liny przywiązanej do ratującego na lodzie albo ustawienie łodzi w pobliżu pływaków.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Automat oddechowy automat, reduktor

Urządzenie łączące butlę z ustami nurka. Pierwszy stopień na butli obniża ciśnienie, a drugi, trzymany w ustach, podaje powietrze przy każdym wdechu.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Autostrzykawka z adrenaliną EpiPen, adrenalina w autostrzykawce, wstrzykiwacz adrenaliny

Gotowy do użycia wstrzykiwacz, przepisywany osobom z ciężkimi alergiami. Wbija się go w zewnętrzną część uda, także przez ubranie. Ratownik może pomóc poszkodowanemu w użyciu jego własnej autostrzykawki, a następnie trzeba wezwać pomoc.

Pierwsza pomoc i medycyna

B

Balast pas balastowy, ciężarki

Ołowiane ciężarki noszone na pasie lub w kieszeniach jacketu, które równoważą wyporność pianki i ciała. W razie zagrożenia na powierzchni balast można szybko zrzucić.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Barotrauma uraz ciśnieniowy

Uszkodzenie ciała spowodowane różnicą ciśnień, najczęściej uszu, zatok lub płuc. Do urazu płuc może dojść, gdy nurek z butlą wstrzyma oddech przy wynurzaniu.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Beach Flags flagi na plaży, wyścig po flagi

Konkurencja plażowa: zawodnicy leżą na piasku twarzą w dół, plecami do celu. Na sygnał zrywają się i biegną po pałeczki wbite w piasek. Pałeczek jest mniej niż biegaczy, więc w każdej rundzie ktoś odpada.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Beach Sprint sprint plażowy, bieg po plaży

Bieg sprinterski po piasku na dystansie 90 metrów. Sprawdza szybkość, która przydaje się ratownikowi, gdy musi jak najszybciej dobiec do wody i do poszkodowanego.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Bełtwa festonowa Cyanea capillata, ognista meduza, bełtwa

Duża, żółtawa lub rdzawa meduza z bardzo długimi, cienkimi czułkami. Jej oparzenie jest bolesne, piecze i może powodować zaczerwienienie i pęcherze, zwłaszcza u dzieci. Parzy nawet martwa, wyrzucona na brzeg.

Woda, pogoda i zagrożenia

Bezpieczeństwo własne ratownika zasada bezpieczeństwa własnego, najpierw własne bezpieczeństwo

Podstawowa zasada ratownictwa: ratujący nie może stać się kolejną ofiarą. Zanim pomożesz innym, upewnij się, że sam nie wpadniesz w tarapaty. Martwy lub tonący ratownik nikomu nie pomoże.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

BLS Basic Life Support, podstawowe zabiegi resuscytacyjne, podstawowe czynności podtrzymujące życie

Podstawowe czynności ratujące życie bez specjalistycznego sprzętu: ocena przytomności i oddechu, wezwanie pomocy, uciśnięcia klatki piersiowej, oddechy ratownicze i użycie AED. Tego uczy się na kursach pierwszej pomocy.

Pierwsza pomoc i medycyna

Board race wyścig na desce, wyścig na desce ratowniczej

Konkurencja morska: zawodnicy na desce ratowniczej wiosłują rękami w leżeniu lub na kolanach, opływają boje ustawione w morzu i wracają na plażę. Liczą się siła, równowaga i czytanie fal.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Boja nurkowa bojka nurka, boja sygnalizacyjna nurka, flaga A

Pływająca boja, często z flagą, holowana przez nurka lub ustawiona nad miejscem nurkowania. Ostrzega sterników łodzi, że pod wodą są ludzie, więc trzeba zwolnić i trzymać się z daleka.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Boja SP boja ratownicza, bojka, torpeda, rescue can

Twarda, pływająca boja z tworzywa, połączona linką z szelką zakładaną przez ratownika. Ratownik płynie z nią do tonącego i podaje mu ją do uchwycenia, a sam holuje go do brzegu. To podstawowy sprzęt ratownika na kąpielisku.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Boje wyznaczające kąpielisko bojki kąpieliska, lina z bojkami, pławy

Pływające bojki, często połączone liną, które pokazują granice kąpieliska i stref dla pływających i nieumiejących pływać. Za nie nie należy wypływać, bo ratownik może nie zdążyć z pomocą, a dalej mogą pływać łodzie.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Bojka do pływania bojka asekuracyjna, swim buoy, bojka holowana

Jaskrawa, dmuchana bojka przypinana paskiem do pasa, którą pływak ciągnie za sobą na wodach otwartych. Sprawia, że pływaka dobrze widać z brzegu i z łodzi, a w razie zmęczenia można się jej przytrzymać.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Bom

Poziome drzewce przymocowane do masztu, wzdłuż dolnej krawędzi głównego żagla. Przy zmianie kierunku bom przerzuca się na drugą burtę i może mocno uderzyć w głowę.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Bosak

Drąg zakończony hakiem, używany na łodzi do przyciągania się do pomostu, odpychania i łapania cum. Ułatwia też sięgnięcie po przedmiot unoszący się na wodzie.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Brak flagi pusty maszt, brak dyżuru

Pusty maszt na kąpielisku oznacza, że ratownicy nie pełnią dyżuru. Woda jest wtedy niestrzeżona i nikt nie przypłynie szybko z pomocą, dlatego najlepiej nie wchodzić do wody.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Brodzik boje białe, strefa dla dzieci

Wydzielona, najpłytsza część kąpieliska dla małych dzieci, o głębokości do 40 cm. Oznaczają ją białe boje oraz siatka sięgająca od powierzchni wody do dna. Dziecko w brodziku nadal wymaga stałej opieki dorosłego.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Bryza bryza morska, bryza lądowa, bryza jeziorna

Lokalny wiatr nad brzegiem morza lub dużego jeziora. W dzień wieje zwykle od wody na ląd, a wieczorem i w nocy od lądu na wodę. Zmiana kierunku bryzy może niespodziewanie odepchnąć od brzegu materac lub kajak.

Woda, pogoda i zagrożenia

Burta

Boczna ściana kadłuba łodzi lub statku, ciągnąca się od dziobu do rufy. Wyróżniamy lewą i prawą burtę, zawsze patrząc od rufy w stronę dziobu.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Burza wyładowania atmosferyczne, pioruny, błyskawice

Zjawisko z grzmotami i błyskawicami, często z ulewą, gradem i szkwałem. Człowiek w wodzie lub na otwartej plaży jest najwyższym punktem w okolicy, a piorun uderzający w wodę razi na dużym obszarze. Gdy słychać grzmot, od razu wyjdź z wody.

Woda, pogoda i zagrożenia

Butla nurkowa butla

Stalowy lub aluminiowy zbiornik ze sprężonym powietrzem lub inną mieszanką oddechową, zwykle pod ciśnieniem około 200 barów. Zapas w butli wystarcza na tym krócej, im głębiej nurek schodzi.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Buty neoprenowe botki neoprenowe, buty do wody

Obuwie z neoprenu z gumową podeszwą, chroniące stopy przed zimnem, ostrymi kamieniami, muszlami i szkłem. Ratownicy zakładają je do pracy na kamienistym brzegu, przy lodzie i pod płetwy z otwartą piętą.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

C

Centrum Koordynacji Ratownictwa Wodnego CKRW, centrum WOPR

Dyżurny punkt WOPR lub MOPR, do którego trafiają połączenia z numeru 601 100 100. Dyspozytor ustala miejsce zdarzenia i kieruje do niego najbliższych ratowników wodnych lub inne służby.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Chełbia modra Aurelia aurita, meduza bałtycka

Najczęstsza meduza w Bałtyku, przezroczysta, z czterema fioletowymi pierścieniami pośrodku. Jej parzydełka są zwykle zbyt słabe, by przebić skórę człowieka, więc nie jest groźna. Może jednak podrażnić oczy lub delikatną skórę.

Woda, pogoda i zagrożenia

Chmura burzowa cumulonimbus, Cb, kowadło

Potężna, wysoka chmura o ciemnej podstawie i często spłaszczonym szczycie przypominającym kowadło. Jej pojawienie się na horyzoncie to sygnał, by zawczasu zejść z wody i znaleźć bezpieczne schronienie.

Woda, pogoda i zagrożenia

Choroba dekompresyjna choroba kesonowa, DCS

Choroba wywołana pęcherzykami azotu w tkankach, gdy nurek wynurza się zbyt szybko lub przekroczy bezpieczny czas na głębokości. Może dawać ból stawów, drętwienie, zawroty głowy i duszność.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Chwyty ratownicze chwyty holownicze, chwyty do holowania

Sposoby trzymania poszkodowanego w wodzie, które utrzymują jego twarz nad powierzchnią i pozwalają ratownikowi płynąć. Zwykle chwyta się od tyłu, za głowę, brodę lub pod pachami, aby tonący nie mógł złapać ratującego.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Ciśnienie pod wodą ciśnienie hydrostatyczne

Nacisk wody na ciało, który rośnie wraz z głębokością o około 1 bar na każde 10 metrów. Na 10 metrach działa już dwa razy większe ciśnienie niż na powierzchni.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Cofka cofka sztormowa, wezbranie sztormowe

Podniesienie poziomu wody w ujściu rzeki, gdy silny wiatr od morza wpycha wodę w głąb lądu i blokuje odpływ rzeki. Występuje m.in. w Gdańsku i nad Zalewem Szczecińskim. Może zalać nabrzeża, a rzeka płynie wolniej lub nawet wstecz.

Woda, pogoda i zagrożenia

CPR Centrum Powiadamiania Ratunkowego, centrum 112

Wojewódzkie centrum, w którym operatorzy odbierają połączenia z numerem alarmowym 112. Operator ustala, co się stało i gdzie, a potem przekazuje zgłoszenie właściwym służbom: pogotowiu, straży, policji lub ratownikom wodnym.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Cuma

Lina, którą przywiązuje się łódź do pomostu, nabrzeża, boi lub innej łodzi. Wyróżnia się cumy dziobowe i rufowe.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Cumowanie

Przymocowanie łodzi cumami do pomostu, nabrzeża, boi lub innej jednostki. Dobrze zacumowana łódź nie obija się o brzeg i nie odpływa.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Czerpak wylewka, wiaderko do wylewania wody

Proste naczynie do wybierania wody, która nalała się do łodzi z fal, deszczu lub przecieku. To obowiązkowy, choć niepozorny element wyposażenia małej łodzi, także ratowniczej.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Czerwona flaga zakaz kąpieli, flaga czerwona

Flaga oznaczająca zakaz kąpieli. Wywiesza się ją m.in. przy wodzie zimniejszej niż 14°C, fali powyżej 70 cm, wietrze powyżej 5° Beauforta, widoczności poniżej 50 m, burzy lub skażeniu wody. Brak flag oznacza, że ratownicy nie pełnią dyżuru.

Woda, pogoda i zagrożenia

Człowiek za burtą MOB, man overboard

Sytuacja, gdy ktoś wypadł z łodzi do wody, i okrzyk alarmujący o tym załogę. Jedna osoba cały czas wskazuje ręką człowieka w wodzie, a w odbiorniku GPS zaznacza się pozycję przyciskiem MOB.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

D

Defibrylacja wyładowanie, defibrylowanie

Podanie przez klatkę piersiową impulsu elektrycznego, który ma przerwać chaotyczną pracę serca (migotanie komór) i pozwolić mu wrócić do normalnego rytmu. Im wcześniej po zatrzymaniu krążenia, tym większa szansa na przeżycie.

Pierwsza pomoc i medycyna

Delfin styl motylkowy, motylek, butterfly

Najbardziej wymagający styl pływacki. Obie ręce jednocześnie przenoszone są nad wodą, a nogi złączone wykonują falujący ruch przypominający ruch ogona delfina. Wymaga dużej siły i dobrej koordynacji.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Deska do pływania pływaczka, deska do nauki pływania

Mała, lekka deska z pianki, którą trzyma się rękami podczas nauki pracy nóg. To pomoc dydaktyczna na basen, a nie środek ratunkowy, choć w razie potrzeby można ją podać komuś do chwycenia.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Deska ortopedyczna nosze typu deska, deska ratownicza, long board, spine board

Sztywne, płaskie nosze z uchwytami, pasami i stabilizatorami głowy. Ratownicy wodni używają jej do wyciągania z wody osób z podejrzeniem urazu kręgosłupa oraz do przenoszenia poszkodowanego. Do dłuższego transportu lepszy jest materac próżniowy.

Pierwsza pomoc i medycyna

Deska ratownicza rescue board, deska ratunkowa

Długa, wyporna deska, na której ratownik płynie na leżąco lub na klęcząco, wiosłując rękami. Pozwala szybko dotrzeć do osoby daleko od brzegu, a potem ułożyć ją na desce i przetransportować na ląd.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Dosięgnij, rzuć, nie skacz podaj, rzuć, nie skacz, reach, throw, don't go, dosięgnij rzuć nie skacz

Zasada dla osób bez przeszkolenia ratowniczego. Najpierw spróbuj podać tonącemu kij, gałąź lub ręcznik, stojąc pewnie na brzegu. Jeśli nie sięgasz, rzuć coś, co pływa. Nie wskakuj do wody, tylko wezwij pomoc.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Drabina lodowa drabina ratownicza, drabina do ratownictwa lodowego

Lekka drabina kładziona płasko na lodzie, która rozkłada ciężar ratownika na dużą powierzchnię. Ratownik czołga się po niej do przerębla, a poszkodowany może się jej chwycić i wydostać z wody.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Dron ratowniczy dron, bezzałogowiec ratowniczy, BSP

Zdalnie sterowany statek powietrzny z kamerą, który z góry przeszukuje akwen i wskazuje ratownikom miejsce zdarzenia. Niektóre drony mogą zrzucić tonącemu środek wypornościowy, zanim dopłynie do niego ratownik.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Dryf dryfowanie

Przesuwanie się łodzi lub przedmiotu na wodzie pod wpływem wiatru albo prądu, bez napędu lub obok zamierzonego kursu. Dryfuje też osoba w wodzie, co trzeba uwzględnić przy poszukiwaniach.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Dulki dulka

Metalowe lub plastikowe uchwyty na burcie łodzi, w których osadza się wiosła. Działają jak punkt podparcia, dzięki czemu wiosłowanie jest skuteczne. Bez nich nie da się sprawnie płynąć łodzią wiosłową.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Dyspozytor medyczny dyspozytornia medyczna, dyspozytor pogotowia

Osoba z wykształceniem medycznym, która przyjmuje zgłoszenia o nagłych zachorowaniach i wypadkach, decyduje o wysłaniu zespołu ratownictwa medycznego i przez telefon instruuje, jak udzielać pierwszej pomocy, np. prowadzić RKO.

Pierwsza pomoc i medycyna

Dzień Ratownika WOPR 29 czerwca, święto ratowników wodnych

Święto ratowników WOPR obchodzone 29 czerwca, na początku wakacji. To okazja do podziękowania ratownikom za ich pracę i do przypominania o zasadach bezpiecznego wypoczynku nad wodą.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Dzikie kąpielisko kąpielisko niestrzeżone, miejsce niestrzeżone

Potoczna nazwa miejsca, w którym ludzie się kąpią, choć nie jest ono wyznaczone ani strzeżone. Nie ma tu ratowników, nikt nie sprawdza dna ani jakości wody. Właśnie w takich miejscach dochodzi do większości utonięć.

Woda, pogoda i zagrożenia

Dziób

Przednia część kadłuba, która jako pierwsza przecina wodę podczas płynięcia. Na dziobie zwykle znajdują się knagi lub uchwyt do cumy dziobowej i miejsce na kotwicę.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

E

Egzamin na ratownika wodnego szkolenie ratownika wodnego, kurs ratownika wodnego

Kończy szkolenie trwające co najmniej 63 godziny. Obejmuje test z teorii i zadania w wodzie, między innymi przepłynięcie 400 m w czasie poniżej 8 minut oraz holowanie poszkodowanego.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Ewakuacja z wody wyciąganie z wody, wydobycie na brzeg, wyciąganie na pomost

Przeniesienie poszkodowanego z wody na brzeg, pomost, brzeg basenu lub do łodzi. Ratownik chroni przy tym głowę poszkodowanego, a w miarę możliwości korzysta z pomocy drugiej osoby lub sprzętu, np. deski ortopedycznej.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

F

Fajka rurka do nurkowania, snorkel

Rurka z ustnikiem, która pozwala oddychać, leżąc twarzą w wodzie. Razem z maską umożliwia obserwowanie dna z powierzchni bez podnoszenia głowy, co przydaje się przy poszukiwaniach.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Fala wysokość fali, falowanie

Ruch powierzchni wody wywołany głównie wiatrem. Wysokość fali mierzy się od jej najniższego punktu (doliny) do grzbietu. Przy fali powyżej 70 cm na kąpielisku obowiązuje zakaz kąpieli, bo łatwo stracić równowagę i zachłysnąć się wodą.

Woda, pogoda i zagrożenia

Fala delfinowa nogi delfinowe, praca nóg delfinowa, falowanie

Falujący ruch całego ciała i złączonych nóg, napędzający pływaka. Jest podstawą stylu motylkowego, a po starcie i nawrocie wykorzystuje się go też pod wodą w innych stylach.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Fala przyboju fala łamiąca, fala załamująca się

Fala, która nad płytszym dnem rośnie, aż jej grzbiet przewraca się do przodu. Potrafi z dużą siłą rzucić człowiekiem o dno, a cofająca się woda ciągnie go w stronę morza. Nie stawaj tyłem do nadchodzących fal.

Woda, pogoda i zagrożenia

Falochron mur ochronny, breakwater

Budowla z betonu lub kamieni, która osłania port albo brzeg przed falami. Kamienie są śliskie i nierówne, a przy sztormie fale przelewają się przez górną część. Na falochronach zwykle obowiązuje zakaz wstępu, a kąpiel w pobliżu jest groźna.

Woda, pogoda i zagrożenia

Fałszywy alarm fałszywe wezwanie, nieuzasadnione wezwanie

Celowe wezwanie służb ratunkowych bez potrzeby. To wykroczenie z art. 66 Kodeksu wykroczeń, za które grozi grzywna, a nawet areszt. Fałszywy alarm może zablokować pomoc dla kogoś, kto naprawdę tonie.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Flaga biała biała flaga

Flaga wywieszona na maszcie kąpieliska, oznaczająca, że kąpiel jest dozwolona i ratownicy pełnią dyżur. Nawet przy białej fladze trzeba pływać w wyznaczonej strefie i słuchać poleceń ratownika.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Flaga czerwona czerwona flaga, zakaz kąpieli

Oznacza zakaz kąpieli. Ratownik wywiesza ją m.in. przy wodzie zimniejszej niż 14°C, wietrze powyżej 5 stopni w skali Beauforta, wysokiej fali, prądach wstecznych, burzy, skażeniu wody lub podczas akcji ratowniczej.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Flaga nurkowa flaga A, flaga Alfa

Biało-niebieska flaga oznaczająca, że pod wodą są nurkowie i trzeba płynąć wolno, trzymając się z daleka. W niektórych krajach używa się też czerwonej flagi z białym ukośnym pasem.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

G

Glinianka żwirownia, piaskownia, zalane wyrobisko

Zbiornik powstały w miejscu dawnego wydobycia gliny, żwiru lub piasku. Kusi czystą wodą, ale ma strome, osypujące się brzegi, nagłe głębie i bardzo zimną wodę w głębi, a na dnie bywa złom. To częste miejsca utonięć.

Woda, pogoda i zagrożenia

Glony i rośliny wodne glony, wodorosty, zielsko w wodzie

Glony porastają kamienie, falochrony i pochylnie, przez co stają się one bardzo śliskie. Gęste rośliny wodne mogą oplątać nogi i wywołać panikę, a w zarośniętej wodzie trudno kogoś dostrzec. Lepiej omijać takie miejsca.

Woda, pogoda i zagrożenia

Główka portu główka falochronu, głowica falochronu

Zakończenie falochronu przy wejściu do portu. Fale odbijają się tu i spiętrzają, płyną silne prądy i wpływają statki. Wchodzenie na główkę przy wzburzonym morzu czy skakanie z niej do wody grozi zmyciem i poważnym urazem.

Woda, pogoda i zagrożenia

GOPR Górskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe

Ochotnicza organizacja ratownictwa górskiego, działająca od 1952 roku we wszystkich polskich górach poza Tatrami. Wraz z TOPR przyjmuje zgłoszenia pod numerem 601 100 300; nad wodą właściwy jest WOPR i numer 601 100 100.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

GPS nawigacja satelitarna, odbiornik GPS

Satelitarny system określania pozycji. Odbiornik na łodzi pokazuje położenie, prędkość i kurs, a przycisk MOB zapamiętuje miejsce, w którym ktoś wypadł za burtę.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Grzbiet styl grzbietowy, pływanie na plecach, backstroke

Styl pływacki, w którym pływak leży na plecach, wykonuje naprzemienne ruchy ramion nad głową i pracę nóg podobną do kraula. Twarz jest cały czas nad wodą, więc oddychanie jest łatwe.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Gwizdek gwizdek ratowniczy

Najprostszy i najważniejszy środek sygnalizacji ratownika na kąpielisku. Gwizdkiem przywołuje się kąpiących, ostrzega ich i wzywa innych ratowników. Najlepiej sprawdzają się gwizdki bez kulki w środku, które działają niezawodnie także po zamoczeniu.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

H

Hiperwentylacja szybkie głębokie oddychanie przed nurkowaniem, przewentylowanie

Seria szybkich, głębokich oddechów przed zanurzeniem. Jest bardzo groźna: obniża poziom dwutlenku węgla, który daje sygnał do oddechu, więc pod wodą można stracić przytomność bez żadnego ostrzeżenia. Nie należy jej stosować.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Hipoglikemia niedocukrzenie, niski cukier

Zbyt niskie stężenie glukozy we krwi, zwykle poniżej 70 mg/dl, najczęściej u osób z cukrzycą. Objawia się potliwością, drżeniem, głodem, rozdrażnieniem i splątaniem. Osobie przytomnej, która może połykać, podaje się słodki napój lub cukier.

Pierwsza pomoc i medycyna

Hipotermia wychłodzenie organizmu, wychłodzenie ciała

Obniżenie temperatury głębokiej ciała poniżej 35°C. W miarę spadku temperatury pojawiają się zaburzenia świadomości, utrata przytomności, a w końcu zatrzymanie krążenia. Poszkodowanego trzeba chronić przed dalszą utratą ciepła i przemieszczać ostrożnie, najlepiej w pozycji poziomej.

Pierwsza pomoc i medycyna

Holowanie holowanie tonącego, holowanie poszkodowanego

Transport osoby w wodzie przez płynącego ratownika, tak by jej twarz była stale nad powierzchnią. Ratownik płynie zwykle na plecach lub na boku. Najbezpieczniej holuje się z pasem lub bojką ratowniczą.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Holowanie manekina transport manekina, holowanie manekina w płetwach, manikin carry, manikin tow

Grupa konkurencji basenowych, w których zawodnik dopływa do manekina, wynosi go z dna i jak najszybciej transportuje do mety, trzymając jego twarz nad wodą. W niektórych odmianach płynie się w płetwach i holuje manekina na pasie ratowniczym.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Holowanie pod pachy chwyt pod pachy, holowanie za pachy

Ratownik chwyta poszkodowanego od tyłu, wsuwając dłonie pod jego pachy, i płynie na plecach, pracując nogami. Chwyt jest pewny i wygodny, ale męczący na dłuższym dystansie.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Holowanie za brodę chwyt za brodę

Ratownik obejmuje dłonią brodę poszkodowanego od tyłu i utrzymuje jego usta i nos nad wodą. Płynie na boku lub na plecach, pracując nogami i wolną ręką. Trzeba uważać, by nie uciskać szyi.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Holowanie za głowę chwyt za głowę, holowanie oburącz za głowę

Ratownik płynie na plecach za poszkodowanym, trzymając dłońmi jego głowę po obu stronach, w okolicy żuchwy. Napędza się nogami, najczęściej ruchem żabki. Technika stosowana przy spokojnym poszkodowanym.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Holowanie ze sprzętem holowanie z pasem ratowniczym, holowanie z bojką

Holowanie, w którym poszkodowany trzyma się pasa lub bojki ratowniczej albo jest nimi opasany, a ratownik ciągnie go na lince. Zwiększa bezpieczeństwo, bo między ratownikiem a tonącym jest dystans.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

I

ILS International Life Saving Federation, Międzynarodowa Federacja Ratownictwa

Światowa federacja organizacji ratownictwa wodnego, założona w 1994 roku. Ustala międzynarodowe standardy szkolenia ratowników, promuje zapobieganie utonięciom i organizuje zawody w sportowym ratownictwie wodnym. WOPR jest jej członkiem.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

ILSE ILS Europe, International Life Saving Federation of Europe

Europejski region federacji ILS, skupiający krajowe organizacje ratownictwa wodnego z Europy. Wymienia doświadczenia między nimi, prowadzi kampanie bezpieczeństwa i organizuje mistrzostwa Europy w ratownictwie sportowym.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Instruktor ratownictwa wodnego instruktor WOPR, IRW

Doświadczony ratownik, który po dodatkowym szkoleniu (co najmniej 38 godzin) i egzaminie może prowadzić kursy dla przyszłych ratowników wodnych. Uczy technik ratowania i ocenia umiejętności kursantów.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Instynktowna reakcja tonącego objawy tonięcia, jak wygląda tonięcie, instinctive drowning response

Typowy obraz osoby tonącej: jest w pionie, głowa odchylona do tyłu, usta na poziomie wody, ręce uderzają w wodę bokami. Taka osoba zwykle nie krzyczy ani nie macha, bo walczy o każdy oddech. Tonięcie bywa więc ciche.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

J

Jacket BCD, kamizelka wypornościowa, kompensator pływalności

Kamizelka nurkowa, do której wpuszcza się powietrze z butli lub je wypuszcza, by regulować pływalność. Trzyma też butlę na plecach, a napompowana utrzymuje nurka na powierzchni.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Jacket nurkowy kamizelka wyrównawcza, BCD, jacket

Kamizelka nurkowa, którą można napełniać powietrzem z butli lub wypuszczać z niej powietrze. Dzięki temu nurek reguluje swoją pływalność: unosi się, opada albo zawisa w toni. Na powierzchni działa jak kamizelka wypornościowa.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Jaz próg wodny, stopień wodny, walec wodny

Budowla piętrząca wodę na rzece. Poniżej jazu woda często krąży w miejscu, tworząc tzw. walec wodny, który wciąga pod powierzchnię i nie wypuszcza nawet dobrych pływaków czy kajakarzy. Przy jazach nigdy się nie kąp.

Woda, pogoda i zagrożenia

Jezioro rynnowe rynna polodowcowa

Długie, wąskie i głębokie jezioro powstałe w rynnie wyżłobionej przez wody płynące pod lodowcem, typowe dla Pomorza i Mazur. Ma strome stoki dna, więc głębia zaczyna się blisko brzegu, a woda w głębi pozostaje zimna nawet latem.

Woda, pogoda i zagrożenia

K

Kabinowanie skabinowanie, łódź do góry dnem

Całkowite odwrócenie łodzi dnem do góry, z masztem skierowanym pionowo w dół. Postawienie łodzi jest wtedy trudniejsze, a ktoś może zostać uwięziony pod kadłubem.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Kadłub

Główna, pływająca część łodzi, czyli jej szczelna skorupa złożona z dna, burt, dziobu i rufy. To kadłub wypiera wodę i utrzymuje łódź na powierzchni.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Kamera termowizyjna termowizja, kamera termalna

Kamera pokazująca różnice temperatury zamiast zwykłego obrazu. W nocy lub we mgle pozwala dostrzec ciepłe ciało człowieka na tle chłodnej wody, dlatego montuje się ją na dronach i łodziach poszukiwawczych.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Kamizelka asekuracyjna kamizelka wypornościowa, buoyancy aid, kamizelka 50 N

Lżejsza kamizelka o wyporności około 50 N, która pomaga utrzymać się na wodzie, ale nie obróci nieprzytomnego twarzą do góry. Sprawdza się w kajaku, na SUP-ie czy w żeglarstwie, gdy w pobliżu jest pomoc.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Kamizelka automatyczna kamizelka pneumatyczna, kamizelka samopompująca

Kamizelka ratunkowa, która na co dzień wygląda jak cienkie szelki. Po wpadnięciu do wody napełnia się gazem z małego naboju, automatycznie lub po pociągnięciu za uchwyt. Jest wygodna, ale wymaga regularnego sprawdzania.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Kamizelka dziecięca kamizelka ratunkowa dla dziecka, kamizelka z paskiem krokowym

Kamizelka ratunkowa dopasowana do wagi dziecka, z kołnierzem podtrzymującym głowę i paskiem przechodzącym między nogami. Pasek krokowy nie pozwala, żeby kamizelka zsunęła się przez głowę. Musi być dobrana do wagi, a nie na zapas.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Kamizelka ratunkowa kamizelka ratownicza, life jacket, pas ratunkowy

Kamizelka o dużej wyporności z kołnierzem, który obraca nieprzytomną osobę twarzą do góry i utrzymuje jej głowę nad wodą. Ma wyporność co najmniej 100 N i jest przeznaczona dla osób, które mogą nie być w stanie same sobie pomóc.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Kamizelka ratunkowa a przepisy obowiązek kamizelki, kamizelka obowiązkowa, znak B-1

Nad wodą obowiązek noszenia kamizelki wprowadza m.in. znak nakazu B-1, a często także regulaminy wypożyczalni, przystani i obozów. Ustawa wymaga też korzystania ze sprzętu odpowiedniego do aktywności, a kamizelka to podstawa.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Kanał 16 VHF kanał 16, 156,8 MHz

Międzynarodowy kanał radiowy (156,8 MHz) do wzywania pomocy i nawiązywania łączności na morzu, a często także na wodach śródlądowych. Stale nasłuchują go służby ratownicze, w tym MRCC.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Kąpielisko kąpielisko strzeżone, plaża strzeżona

Wydzielony i oznakowany fragment wód, gdzie spodziewana jest duża liczba kąpiących się. Co roku wyznacza je rada gminy w uchwale. Musi mieć ratowników, strefy kąpieli, sprzęt ratunkowy i badaną wodę.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Karabinek karabińczyk, zatrzaśnik

Metalowe ogniwo z zatrzaskiem, którym szybko łączy się liny, uprzęże i sprzęt. W ratownictwie używa się karabinków z blokadą zamka, żeby nie otworzyły się przypadkiem podczas akcji.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Karetka wodna ambulans wodny, łódź ratownicza

Szybka łódź z ratownikami i sprzętem medycznym, dyżurująca w sezonie na Szlaku Wielkich Jezior Mazurskich. Wzywa się ją przez numer 601 100 100 lub 112.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Karta pływacka karta pływacka WOPR

Dokument wydawany przez WOPR po zdanym egzaminie z pływania. Potwierdza, że dana osoba umie pływać, na przykład przepłynąć 200 m. Bywa wymagana na obozach i zajęciach na wodzie.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Kask wodny kask ratowniczy wodny, kask do ratownictwa wodnego

Lekki kask, który nie tonie i ma otwory odprowadzające wodę. Chroni głowę przed uderzeniem o kamienie, lód czy burtę łodzi. Używa się go w ratownictwie na rzekach, podczas powodzi i w kajakarstwie górskim.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Keja pomost cumowniczy

Pomost lub nabrzeże w porcie, przy którym cumują jachty i łodzie. Słowo jest popularne w żargonie żeglarskim, np. stać przy kei.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Kil

Podłużny element biegnący wzdłuż środka dna kadłuba, który usztywnia łódź jak kręgosłup. W jachtach kil balastowy z ciężkim obciążeniem chroni przed przewróceniem.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Kilwater fala za łodzią

Ślad zostawiany na wodzie przez płynącą łódź: spieniona woda i rozchodzące się fale. Fale od szybkiej motorówki mogą zalać kajak albo przewrócić pływaka.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Klif brzeg klifowy, urwisko

Stromy, urwisty brzeg morza podmywany przez fale, np. w Orłowie, Jastrzębiej Górze czy Trzęsaczu. Klif stale się osuwa, zwłaszcza po deszczach i sztormach, dlatego nie wolno wchodzić na jego krawędź ani siadać tuż pod nim.

Woda, pogoda i zagrożenia

Knaga

Uchwyt w kształcie leżącego T z dwoma rogami, przykręcony do pokładu lub pomostu. Obkłada się na nim cumy i inne liny, żeby je szybko zamocować.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Koc termiczny NRC folia NRC, koc ratunkowy, folia życia, koc termoizolacyjny

Cienka, metalizowana folia, która ogranicza utratę ciepła i chroni przed wiatrem i wilgocią. Sama nie ogrzewa, dlatego trzeba dokładnie owinąć nią poszkodowanego, najlepiej po zdjęciu mokrych ubrań. Jest stałym elementem apteczki ratownika wodnego.

Pierwsza pomoc i medycyna

Kolce lodowe szpikulce lodowe, kolce asekuracyjne, ice picks

Dwa uchwyty z ostrymi kolcami połączone linką, noszone na szyi lub w kieszeniach przez osoby wchodzące na lód. Wbijane w lód pomagają samodzielnie wyczołgać się z przerębla, gdy krawędź jest śliska.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Kołnierz ortopedyczny kołnierz szyjny, kołnierz stabilizujący, collar

Sztywny kołnierz zakładany na szyję, który ogranicza ruchy kręgosłupa szyjnego przy podejrzeniu urazu. Używają go ratownicy KPP i służby medyczne. Osobom bez przeszkolenia zaleca się raczej ręczną stabilizację głowy niż zakładanie kołnierza.

Pierwsza pomoc i medycyna

Koło ratunkowe koło ratownicze, pierścień ratunkowy, lifebuoy

Pływający pierścień, zwykle pomarańczowy lub biało-czerwony, z linką wokół obwodu do chwytania. Rzuca się go osobie w wodzie z brzegu, pomostu lub łodzi. Wisi na stojakach przy kąpieliskach, w portach i na statkach.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Kombinezon do ratownictwa lodowego kombinezon lodowy, kombinezon wypornościowy, kombinezon ratunkowy, immersion suit

Szczelny, wyporny kombinezon chroniący przed lodowatą wodą i utrzymujący na powierzchni. Ratownik może w nim wejść do przerębla i przez dłuższy czas pracować w zimnej wodzie bez ryzyka szybkiego wychłodzenia.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Kombinezon mokry pianka, kombinezon neoprenowy, wetsuit

Kombinezon z neoprenu, pod który wpływa cienka warstwa wody. Ciało ogrzewa ją, a pianka ogranicza utratę ciepła. Dodatkowo zwiększa wyporność i chroni przed otarciami. Popularny wśród ratowników, nurków i pływaków na wodach otwartych.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Kombinezon suchy suchar, skafander suchy, drysuit

Wodoszczelny kombinezon z uszczelkami na szyi i nadgarstkach, który nie przepuszcza wody do środka. Pod spód zakłada się ciepłą odzież, dlatego sprawdza się w bardzo zimnej wodzie, w nurkowaniu i w akcjach zimowych.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Kompas

Przyrząd z igłą magnetyczną wskazującą północ, pozwalający utrzymać kurs. Na łodzi działa bez prądu, więc pomaga także wtedy, gdy zawiedzie elektronika.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Komputer nurkowy

Urządzenie noszone na nadgarstku, które mierzy głębokość i czas nurkowania. Oblicza bezpieczne limity, ostrzega przed zbyt szybkim wynurzaniem i podpowiada przystanki.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Kondycja ratownika kondycja, wytrzymałość pływacka, sprawność fizyczna

Zdolność do długiego i intensywnego wysiłku w wodzie i na lądzie. Ratownik musi szybko dopłynąć, holować poszkodowanego i jeszcze mieć siłę na pierwszą pomoc, dlatego regularnie trenuje pływanie, bieganie i ćwiczenia siłowe.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Kotwica kotwiczenie

Ciężki metalowy przyrząd na łańcuchu lub linie, który zaczepia się o dno i utrzymuje łódź w miejscu. Zakotwiczenie łodzi to kotwiczenie.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

KPP kwalifikowana pierwsza pomoc, ratownik KPP, kurs KPP

Kwalifikowana pierwsza pomoc to czynności ratunkowe wykonywane przez ratownika z zaświadczeniem po kursie KPP (co najmniej 66 godzin), ważnym 3 lata. Ratownik KPP korzysta m.in. z tlenu, worka samorozprężalnego i sprzętu do unieruchamiania. KPP jest wymagana od ratowników wodnych.

Pierwsza pomoc i medycyna

Kra kra lodowa, spływ kry

Pływające kawałki lodu powstałe po pęknięciu pokrywy lodowej lub spływające rzeką. Wejście na krę kończy się zwykle wpadnięciem do lodowatej wody. Kra spiętrzona w korycie rzeki może utworzyć zator i wywołać powódź.

Woda, pogoda i zagrożenia

Kraul styl dowolny, freestyle, crawl

Najszybszy styl pływacki. Pływak leży na piersiach, wykonuje naprzemienne ruchy ramion i szybkie ruchy nóg w górę i w dół, a oddech bierze, obracając głowę w bok. Na zawodach w stylu dowolnym niemal wszyscy płyną kraulem.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Kraul ratowniczy kraul z głową nad wodą, kraul z podniesioną głową

Odmiana kraula, w której głowa cały czas jest nad wodą, a wzrok skierowany na poszkodowanego. Płynie się nieco wolniej niż zwykłym kraulem, ale ratownik ciągle widzi cel i zmiany sytuacji.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Krwotok krwawienie, masywny krwotok, krwotok zewnętrzny

Utrata dużej ilości krwi z uszkodzonego naczynia. Krwotok zewnętrzny tamuje się przede wszystkim bezpośrednim, silnym uciskiem na ranę, a przy masywnym krwawieniu z kończyny także opaską uciskową. Duży krwotok może szybko doprowadzić do wstrząsu.

Pierwsza pomoc i medycyna

KSRG Krajowy System Ratowniczo-Gaśniczy

Ogólnopolski system łączący PSP, wybrane jednostki OSP i inne służby, aby szybko ratować życie, zdrowie i mienie. Organizuje go Państwowa Straż Pożarna.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Kurs KPP kwalifikowana pierwsza pomoc, KPP, kurs kwalifikowanej pierwszej pomocy

Kurs trwający co najmniej 66 godzin (25 godzin teorii i 41 godzin ćwiczeń), zakończony egzaminem. Uczy m.in. resuscytacji, użycia AED i opatrywania urazów. Po zdaniu egzaminu otrzymuje się tytuł ratownika na 3 lata.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Kwalifikacje przydatne w ratownictwie wodnym kwalifikacje dodatkowe

Dodatkowe uprawnienia, z których ratownik wodny musi mieć co najmniej jedno. Według rozporządzenia z 2021 roku są to m.in. patent motorowodny lub żeglarski, uprawnienia nurkowe, świadectwo radiooperatora, uprawnienia operatora drona i instruktora pływania.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Ł

Łańcuch przeżycia łańcuch przeżycia ERC

Model pokazujący kolejne działania, które zwiększają szansę przeżycia zatrzymania krążenia: szybkie rozpoznanie i wezwanie pomocy, wczesną RKO, wczesną defibrylację oraz zaawansowane leczenie i opiekę po resuscytacji. Każde ogniwo jest równie ważne.

Pierwsza pomoc i medycyna

Łańcuch przeżycia tonącego łańcuch przetrwania tonącego, drowning chain of survival

Model działań przy utonięciu: zapobieganie, rozpoznanie osoby w niebezpieczeństwie i wezwanie pomocy, podanie środka wypornościowego, bezpieczne wydobycie z wody oraz udzielenie pomocy i przekazanie do szpitala. Pokazuje, że ratowanie zaczyna się od profilaktyki.

Pierwsza pomoc i medycyna

Ławica ławica piaszczysta, łacha, podwodny wał

Podłużne wypiętrzenie piaszczystego dna. Nad Bałtykiem zwykle ciągnie się kilka ławic równolegle do brzegu. Na ławicy można stanąć, ale przed nią i za nią jest głębiej, a w przerwach między ławicami tworzą się prądy wsteczne.

Woda, pogoda i zagrożenia

L

Lewa burta bakburta

Lewa strona łodzi, gdy stoimy twarzą do dziobu. Oznacza się ją kolorem czerwonym, dlatego po lewej stronie łodzi świeci w nocy czerwone światło burtowe.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Lina asekuracyjna linka asekuracyjna, lina ratownicza, linka bezpieczeństwa

Lina łącząca ratownika z osobami lub punktem na brzegu. Dzięki niej partnerzy mogą wyciągnąć ratownika razem z poszkodowanym, gdy sam nie da rady wrócić. Jest niezbędna zwłaszcza w akcjach na lodzie i w nurcie rzeki.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Lina pływająca linka pływająca, lina polipropylenowa

Lina z materiału lżejszego od wody, najczęściej polipropylenu, która nie tonie i dobrze widać ją na powierzchni. Stosuje się ją w rzutkach, przy kołach ratunkowych i w ratownictwie na rzekach, bo nie zaplątuje się pod wodą.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Linka zrywkowa zrywka, wyłącznik awaryjny silnika, kill switch

Spiralna linka przypięta jednym końcem do sternika, a drugim do wyłącznika silnika. Gdy sternik wypadnie za burtę, linka się wypina i silnik od razu gaśnie, więc łódź nie odpłynie ani nikogo nie zrani.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Lód biały lód śnieżny, lód mleczny

Matowy lód z pęcherzykami powietrza, powstający m.in. z zamarzniętego, mokrego śniegu na lodzie. Jest wyraźnie słabszy od lodu przezroczystego, nawet o około połowę, i często składa się z warstw słabo ze sobą połączonych.

Woda, pogoda i zagrożenia

Lód czarny lód przezroczysty, lód zdrowy

Przezroczysty, ciemny lód, który tworzy się przy mrozie i spokojnej, bezśnieżnej pogodzie. Jest najmocniejszy, bo nie ma w nim pęcherzyków powietrza, ale przez przejrzystość trudno na oko ocenić jego grubość.

Woda, pogoda i zagrożenia

Lód szary lód topniejący, lód nasiąknięty wodą

Ciemnoszary, porowaty lód nasiąknięty wodą, typowy dla odwilży i wiosny. Jest bardzo słaby i może się załamać nawet wtedy, gdy wydaje się gruby. Gdy lód szarzeje, nie wolno na niego wchodzić.

Woda, pogoda i zagrożenia

Ł

Łódź motorowa motorówka, łódź motorowa ratownicza

Łódź napędzana silnikiem, pozwalająca szybko dotrzeć do miejsca wypadku na dużym jeziorze, zalewie czy morzu. Ratownicy WOPR patrolują nią akweny i holują jednostki, które mają awarię.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Łódź płaskodenna płaskodenka, łódź z płaskim dnem

Łódź o płaskim dnie i małym zanurzeniu, która może pływać po bardzo płytkiej wodzie. Sprawdza się na zalanych terenach w czasie powodzi, na rozlewiskach i przy brzegach, gdzie zwykła łódź osiadłaby na mieliźnie.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Łódź pneumatyczna ponton, RIB, łódź półsztywna

Łódź, której burty tworzą komory wypełnione powietrzem. Odmiana RIB ma sztywne dno i pneumatyczne burty, jest szybka i stabilna, dlatego często służy ratownikom.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Łódź ratownicza łódź wiosłowa ratownicza, łódka ratownicza

Łódź przeznaczona do akcji ratowniczych, na kąpieliskach często wiosłowa i stabilna. Stoi w gotowości przy brzegu, a ratownicy płyną nią do osoby w wodzie, wciągają ją na pokład lub holują do brzegu.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Łódź RIB łódź półsztywna, RIB, rigid inflatable boat

Łódź ze sztywnym kadłubem i grubymi pływakami pneumatycznymi wzdłuż burt. Jest szybka, stabilna i trudna do zatopienia, a miękkie burty ułatwiają podchodzenie do ludzi w wodzie. To popularny typ łodzi ratowniczej.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

L

Lornetka luneta, lornetka ratownicza

Przyrząd optyczny do obserwacji odległych miejsc na wodzie. Ratownik używa jej z wieży, by z daleka zauważyć osobę w kłopotach, łódź z problemem albo kogoś, kto wypłynął poza strefę kąpieliska.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

LPR Lotnicze Pogotowie Ratunkowe, HEMS, śmigłowiec ratunkowy

Lotnicze Pogotowie Ratunkowe, państwowa jednostka wykonująca loty śmigłowcami i samolotami sanitarnymi. Śmigłowiec z lekarzem i ratownikiem medycznym dociera szybko do ciężko poszkodowanych, także nad jeziora i morze, i transportuje ich do szpitala.

Pierwsza pomoc i medycyna

M

Manekin ratowniczy manekin, fantom do holowania

Model ludzkiego tułowia używany na treningach i zawodach do ćwiczenia wydobywania z dna, transportu i holowania. Wypełniony wodą tonie, więc zachowuje się podobnie jak nieprzytomny człowiek.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Manewr podejścia do człowieka za burtą manewr MOB, podejście do rozbitka

Zaplanowany sposób zawrócenia i podpłynięcia do osoby w wodzie. Podchodzi się powoli, zwykle pod wiatr lub fale, tak by człowiek znalazł się przy burcie z dala od śruby, a tuż przed nim wyłącza się bieg.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Martwa fala rozkołys, fala martwa

Fale, które docierają do brzegu, choć wiatr już osłabł albo wieje daleko stąd. Mają długie, łagodne grzbiety i wydają się niegroźne, ale przy brzegu potrafią się nagle spiętrzyć i wytworzyć silne prądy.

Woda, pogoda i zagrożenia

Maseczka do sztucznego oddychania maska kieszonkowa, pocket mask, maseczka do RKO, ustnik do RKO

Maseczka z zaworem jednokierunkowym nakładana na usta i nos poszkodowanego. Ułatwia prowadzenie oddechów ratowniczych i chroni ratownika przed kontaktem z wydzielinami. Warto mieć ją w apteczce lub przy sobie.

Pierwsza pomoc i medycyna

Maska maska do nurkowania, maska pływacka

Szkło w gumowej ramce, obejmujące oczy i nos, które pozwala dobrze widzieć pod wodą. Ratownicy używają jej do przeszukiwania dna, gdy ktoś zniknął pod powierzchnią w pobliżu kąpieliska.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Maska tlenowa z rezerwuarem maska z workiem, maska bezzwrotna, non-rebreather

Maska twarzowa z dołączonym workiem (rezerwuarem) wypełnionym tlenem, używana u osób, które oddychają samodzielnie. Pozwala podać tlen w wysokim stężeniu, dlatego jest podstawowym sposobem tlenoterapii w kwalifikowanej pierwszej pomocy.

Pierwsza pomoc i medycyna

Materac próżniowy materac podciśnieniowy

Materac wypełniony granulkami, który po odessaniu powietrza twardnieje i dopasowuje się do kształtu ciała. Unieruchamia całego poszkodowanego, np. z urazem kręgosłupa lub miednicy, i jest wygodniejszy przy dłuższym transporcie niż deska.

Pierwsza pomoc i medycyna

Mayday

Międzynarodowe wezwanie pomocy przez radio, gdy życiu ludzi lub jednostce grozi bezpośrednie niebezpieczeństwo. Powtarza się je trzy razy, po czym podaje nazwę jednostki, pozycję i rodzaj zagrożenia.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Meduzy w Bałtyku meduza, parzydełkowce

W Bałtyku żyją głównie dwa gatunki: częsta i praktycznie nieszkodliwa chełbia modra oraz rzadsza, parząca bełtwa festonowa. Wiatr i prądy przynoszą je pod brzeg, zwłaszcza pod koniec lata. Meduz nie dotykaj, także tych wyrzuconych na plażę.

Woda, pogoda i zagrożenia

Megafon tuba, tuba elektryczna, głośnik ręczny

Ręczne urządzenie wzmacniające głos, które pozwala wydawać polecenia osobom w wodzie i na plaży. Ratownik używa go, by przywołać kogoś do brzegu, ogłosić zakaz kąpieli lub pokierować ludźmi w czasie akcji.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Mgła adwekcyjna mgła morska, mgła napływowa

Mgła powstająca, gdy ciepłe, wilgotne powietrze napływa nad chłodną wodę, np. nad Bałtyk wiosną i wczesnym latem. Potrafi pojawić się w kilka minut i ograniczyć widoczność do kilkudziesięciu metrów, co utrudnia orientację i powrót do brzegu.

Woda, pogoda i zagrożenia

Mieczówka

Łódź żaglowa z mieczem, czyli płytą opuszczaną przez dno, zamiast stałego kilu balastowego. Ma małe zanurzenie i jest lekka, ale łatwiej się wywraca, dlatego jej załoga musi umieć ją postawić.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Miejsce niestrzeżone dzikie kąpielisko, dzika plaża, kąpielisko niestrzeżone

Miejsce, w którym ludzie się kąpią, choć nie jest kąpieliskiem ani miejscem okazjonalnie wykorzystywanym do kąpieli. Nie ma tam ratowników ani wyznaczonych stref, dlatego właśnie w takich miejscach dochodzi do większości utonięć.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Miejsce okazjonalnie wykorzystywane do kąpieli miejsce wykorzystywane do kąpieli, okazjonalne kąpielisko

Wydzielone i oznakowane miejsce do kąpieli, które nie jest kąpieliskiem, np. przy obozie. Może działać najwyżej 30 kolejnych dni w roku po zgłoszeniu do wójta, burmistrza lub prezydenta miasta. Też wymaga ratowników.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Miejsce ostatniego widzenia punkt ostatniego widzenia, last seen point

Miejsce, w którym zaginioną osobę widziano ostatni raz na powierzchni wody. Świadek powinien je zapamiętać, np. według punktów na brzegu, bo od niego ratownicy zaczynają przeszukiwanie dna.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Miejsce wykorzystywane do kąpieli miejsce do kąpieli

Miejsce wyznaczone przez gminę na sezon, prostsze w organizacji niż kąpielisko. Również tu powinni czuwać ratownicy, a jakość wody jest kontrolowana. Kąpać się warto tylko w czasie dyżuru ratowników.

Woda, pogoda i zagrożenia

Mielizna płycizna, wypłycenie

Płytkie miejsce wśród głębszej wody. Bywa niewidoczne z brzegu i zmienia położenie po sztormie lub wezbraniu. Skok na głowę na mieliznę grozi złamaniem kręgosłupa szyjnego, a łodzie i kajaki mogą na niej utknąć.

Woda, pogoda i zagrożenia

Migotanie komór VF, migotanie komór serca

Chaotyczna, nieskoordynowana aktywność elektryczna komór serca, przy której serce nie pompuje krwi. To częsta przyczyna nagłego zatrzymania krążenia u dorosłych i rytm, który można przerwać defibrylacją.

Pierwsza pomoc i medycyna

Mila morska Mm, NM

Jednostka odległości używana na morzu i w lotnictwie, równa 1852 metrom. Jest nieco dłuższa od zwykłej mili lądowej.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Młodszy ratownik WOPR młodszy ratownik, MR WOPR

Stopień nadawany przez WOPR, zwykle młodzieży, po kursie z pływania, technik ratowania i pierwszej pomocy. Nie daje sam w sobie uprawnień do samodzielnego dyżuru na kąpielisku, bo ratownik wodny musi mieć m.in. tytuł ratownika KPP.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

MOPR Mazurskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe, mazurski WOPR

Organizacja ratownictwa wodnego działająca na Wielkich Jeziorach Mazurskich, z siedzibą w Giżycku. Prowadzi bazy ratownicze nad jeziorami i w sezonie dysponuje karetkami wodnymi na Szlaku Wielkich Jezior Mazurskich.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

MRCC Morskie Ratownicze Centrum Koordynacyjne, Maritime Rescue Coordination Centre, MRCC Gdynia

Centrum służby SAR w Gdyni, które całą dobę przyjmuje zgłoszenia o zagrożeniu na morzu i kieruje akcjami ratowniczymi. Prowadzi stały nasłuch radiowy, między innymi na kanale 16 VHF.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

MSR Mazurska Służba Ratownicza

Stowarzyszenie ratownictwa wodnego działające na Mazurach, z bazą w Okartowie nad jeziorem Śniardwy. Pomaga żeglarzom i turystom na wodzie oraz organizuje kursy dla przyszłych ratowników wodnych.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Muliste dno muł, grząskie dno

Dno pokryte miękkim osadem, w który stopy zapadają się nawet po kolana. Utrudnia wyjście z wody, wzbija zawiesinę ograniczającą widoczność i może kryć ostre przedmioty. Typowe dla starorzeczy, stawów i zarośniętych jezior.

Woda, pogoda i zagrożenia

N

Nabrzeże

Umocniona, zwykle betonowa lub kamienna krawędź brzegu w porcie, przy której cumują statki i łodzie. Woda przy nabrzeżu bywa od razu głęboka.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Napad drgawek drgawki, napad padaczkowy, atak padaczki

Nagłe, mimowolne skurcze mięśni, często z utratą przytomności, np. w przebiegu padaczki. Należy chronić głowę przed urazem i usunąć niebezpieczne przedmioty, ale nie przytrzymywać chorego ani niczego nie wkładać mu do ust. Po napadzie układa się go w pozycji bocznej.

Pierwsza pomoc i medycyna

Nawigacja

Ustalanie, gdzie znajduje się łódź, i wyznaczanie bezpiecznej drogi do celu. Korzysta się przy tym z mapy, kompasu, GPS i znaków nawigacyjnych.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Nawrót obrót przy ścianie, nawrót koziołkowy, nawrót kryty

Zmiana kierunku płynięcia przy ścianie basenu. W kraulu i grzbiecie wykonuje się szybki koziołek i odbicie nogami. W żabce i delfinie trzeba najpierw dotknąć ściany obiema rękami jednocześnie.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Niebieska Flaga Blue Flag, certyfikat Niebieskiej Flagi

Międzynarodowy certyfikat przyznawany co roku kąpieliskom i przystaniom, które spełniają wysokie wymagania dotyczące m.in. czystości wody, bezpieczeństwa i ochrony środowiska. To wyróżnienie, a nie sygnał, czy dziś wolno się kąpać.

Woda, pogoda i zagrożenia

Nóż ratowniczy nóż do liny, nóż asekuracyjny

Nóż zwykle z tępym końcem i ząbkowanym ostrzem, noszony w pochwie na kamizelce. Pozwala szybko przeciąć linę, sieć lub pasek, w które ktoś się zaplątał, bez ryzyka zranienia poszkodowanego.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Numer 601 100 100 Ratunkowy Numer nad Wodą, numer WOPR, 601100100

Ogólnopolski numer alarmowy nad wodą, przy którym dyżurują ratownicy WOPR i MOPR. Połączenie trafia do centrum koordynacji ratownictwa wodnego, które wysyła najbliższych ratowników. Dla części sieci komórkowych połączenie jest płatne.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Numer 997 997, policja

Numer alarmowy policji. Dzwoń, gdy widzisz przestępstwo lub zagrożenie bezpieczeństwa, na przykład pijanego sternika motorówki. W razie wątpliwości możesz zawsze wybrać 112.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Numer 998 998, straż pożarna

Numer alarmowy straży pożarnej. Straż pomaga nie tylko przy pożarach, ale też przy wypadkach na wodzie i lodzie, na przykład gdy ktoś załamał lód. Zamiast 998 możesz wybrać 112.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Numer 999 999, pogotowie ratunkowe

Numer alarmowy pogotowia ratunkowego. Odbiera go dyspozytor medyczny, który decyduje o wysłaniu karetki lub śmigłowca i podpowiada, jak udzielić pierwszej pomocy do czasu przyjazdu zespołu.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Numer alarmowy 112 112, 999, numer alarmowy, centrum powiadamiania ratunkowego

Europejski numer alarmowy, obsługiwany w Polsce przez centra powiadamiania ratunkowego, które w razie potrzeby przekazują zgłoszenie dyspozytorowi medycznemu. Numer 999 łączy bezpośrednio z dyspozytornią medyczną. Nad wodą można dzwonić też na numer ratunkowy nad wodą 601 100 100.

Pierwsza pomoc i medycyna

Nurkowanie na zatrzymanym oddechu nurkowanie na wstrzymanym oddechu, nurkowanie bezdechowe, freediving, nurkowanie swobodne

Zanurzanie się bez aparatu oddechowego, tylko na jednym wdechu. Ratownicy używają go do szukania i wydobywania osób z dna. Nurkuje się zawsze w parze, bez wcześniejszej hiperwentylacji i bez bicia rekordów.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Nurkowanie swobodne freediving, nurkowanie na wstrzymanym oddechu, nurkowanie na bezdechu

Nurkowanie bez butli, tylko na jednym oddechu. Nigdy nie nurkuje się tak samotnie, bo brak tlenu może spowodować utratę przytomności bez ostrzeżenia.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Nurt główny nurt, prąd rzeki

Najszybciej płynąca część rzeki, zwykle w jej najgłębszym miejscu. Siła nurtu jest często niewidoczna z brzegu, a nawet płytka, szybko płynąca woda potrafi przewrócić dorosłego. Przy nurcie szybszym niż 1 m/s na kąpielisku obowiązuje zakaz kąpieli.

Woda, pogoda i zagrożenia

O

Obserwacja akwenu skanowanie wody, nadzór nad kąpiącymi się, obserwacja strefy

Stałe, systematyczne przeglądanie powierzonego ratownikowi fragmentu wody i brzegu. Ratownik przesuwa wzrok po całej strefie, liczy osoby i wypatruje pierwszych oznak kłopotów, zamiast skupiać się na jednym miejscu.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Obszar wodny obszary wodne

W rozumieniu ustawy: wody śródlądowe, morze do jednej mili morskiej od brzegu, a także kąpieliska, miejsca okazjonalnie wykorzystywane do kąpieli i pływalnie. Na tych terenach obowiązują przepisy o bezpieczeństwie nad wodą.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Oceanman Oceanwoman, ironman ratowniczy

Wielobój morski, w którym zawodnik pokonuje kolejno odcinek pływacki, odcinek na desce ratowniczej, odcinek na kajaku surf ski i bieg po plaży. Sprawdza wszechstronność i wytrzymałość ratownika.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Ocena ABCDE schemat ABCDE, ABC, ocena ABC, badanie ABCDE

Uporządkowany schemat badania poszkodowanego: A (drogi oddechowe), B (oddychanie), C (krążenie), D (stan neurologiczny) i E (ekspozycja, czyli obejrzenie ciała i ochrona przed zimnem). Problemy usuwa się po kolei, zaczynając od najgroźniejszych.

Pierwsza pomoc i medycyna

Ocena oddechu sprawdzenie oddechu, patrz, słuchaj, wyczuj

Sprawdzenie, czy osoba nieprzytomna oddycha prawidłowo, po udrożnieniu dróg oddechowych. Ratownik obserwuje ruchy klatki piersiowej, nasłuchuje i wyczuwa oddech, ale nie dłużej niż 10 sekund. Brak oddechu lub oddech nieprawidłowy oznacza konieczność RKO.

Pierwsza pomoc i medycyna

Ocena sytuacji ocena miejsca zdarzenia, rozpoznanie sytuacji

Pierwszy krok każdej akcji ratowniczej. Ratownik w kilka sekund sprawdza, ile osób potrzebuje pomocy, jakie są zagrożenia (prąd, lód, głębokość) i jaki sprzęt ma pod ręką, a dopiero potem wybiera sposób działania.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Odbijacz fender

Miękka poduszka zawieszana na burcie, najczęściej plastikowa i wypełniona powietrzem. Chroni kadłub przed uderzeniem o pomost, nabrzeże lub inną łódź.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Oddech agonalny gasping, oddech terminalny, westchnienia agonalne

Pojedyncze, rzadkie i nieregularne wdechy, przypominające łapanie powietrza lub chrapanie, które mogą wystąpić w pierwszych minutach po zatrzymaniu krążenia. To nie jest prawidłowy oddech, dlatego należy wezwać pomoc i rozpocząć RKO.

Pierwsza pomoc i medycyna

Oddechy ratownicze sztuczne oddychanie, wentylacja usta-usta, oddech ratowniczy

Wdmuchiwanie powietrza do płuc poszkodowanego ustami, przez maseczkę lub workiem samorozprężalnym. Każdy oddech trwa około 1 sekundy i powinien wyraźnie unieść klatkę piersiową. Przy utonięciu i u dzieci RKO zaczyna się od 5 oddechów.

Pierwsza pomoc i medycyna

Oddychanie obustronne oddech na trzy, oddychanie na obie strony

Sposób oddychania w kraulu, w którym wdech bierze się na zmianę raz w prawo, raz w lewo, zwykle co trzy ruchy ramion. Pomaga płynąć równo i prosto oraz obserwować otoczenie z obu stron.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Odma opłucnowa odma, odma prężna, pneumothorax

Obecność powietrza w jamie opłucnej, która powoduje zapadnięcie płuca, duszność i ból w klatce piersiowej. Może być skutkiem urazu lub wystąpić samoistnie. Otwartej rany klatki piersiowej nie zakleja się szczelnie, a odma prężna wymaga pilnej pomocy medycznej.

Pierwsza pomoc i medycyna

Odmrożenie odmrożenia

Miejscowe uszkodzenie tkanek przez zimno, najczęściej palców, nosa i uszu. Skóra jest blada, twarda i bez czucia, później mogą pojawić się pęcherze. Odmrożonego miejsca nie naciera się śniegiem ani nie masuje, a ogrzewa stopniowo.

Pierwsza pomoc i medycyna

Odwrócenie poszkodowanego na plecy obrót twarzą do góry, odwrócenie twarzą ku górze

Szybki obrót osoby leżącej twarzą w wodzie, tak by jej usta i nos znalazły się nad powierzchnią. Przy podejrzeniu urazu kręgosłupa wykonuje się go ostrożnie, z unieruchomieniem głowy i szyi.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Oktopus zapasowy automat

Zapasowy drugi stopień automatu, zwykle w jaskrawym, żółtym kolorze. Pozwala podzielić się powietrzem z partnerem, któremu skończyło się powietrze lub zepsuł się automat.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Okulary polaryzacyjne okulary z polaryzacją, okulary przeciwsłoneczne z filtrem polaryzacyjnym

Okulary przeciwsłoneczne, które wygaszają odblaski światła od powierzchni wody. Ratownik lepiej widzi przez nie to, co dzieje się tuż pod taflą, i mniej męczy oczy podczas wielogodzinnej obserwacji.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Oparzelisko oparzelina, oparzeliny

Miejsce na zamarzniętym jeziorze, gdzie lód jest dużo cieńszy albo go nie ma, bo napływa cieplejsza woda ze źródeł, strumieni lub prądów. Rozpoznasz je po ciemniejszej barwie lodu i braku śniegu. To pułapka dla łyżwiarzy i wędkarzy.

Woda, pogoda i zagrożenia

Oparzenie oparzenia termiczne, oparzenie słoneczne

Uszkodzenie skóry i tkanek przez wysoką temperaturę, prąd, chemikalia lub promieniowanie słoneczne. Oparzone miejsce schładza się czystą, chłodną wodą przez co najmniej 20 minut. Nie przekłuwa się pęcherzy i nie smaruje rany tłuszczem ani maściami.

Pierwsza pomoc i medycyna

Opaska uciskowa staza, staza taktyczna, turniket, tourniquet, CAT

Opaska zaciskana na ramieniu lub udzie powyżej rany, która zatrzymuje masywny krwotok z kończyny, gdy bezpośredni ucisk nie wystarcza. Zaciska się ją aż do ustania krwawienia i zapisuje godzinę założenia. Nie poluzowuje się jej przed przekazaniem poszkodowanego służbom.

Pierwsza pomoc i medycyna

Opatrunek hemostatyczny gaza hemostatyczna, opatrunek tamujący krwawienie

Opatrunek nasączony substancją przyspieszającą krzepnięcie krwi. Wkłada się go do rany lub przykłada do miejsca krwawienia i mocno uciska przez kilka minut. Przydaje się przy krwotokach w miejscach, gdzie nie da się założyć opaski uciskowej, np. w pachwinie.

Pierwsza pomoc i medycyna

Opatrunek uciskowy bandaż uciskowy, opatrunek izraelski

Opatrunek, który dzięki mocnemu dociśnięciu do rany ogranicza krwawienie. Zwykle składa się z jałowej gazy i bandaża z elementem dociskającym. Jeśli przesiąka krwią, nie zdejmuje się go, tylko dokłada kolejną warstwę i dalej uciska.

Pierwsza pomoc i medycyna

Organizator kąpieliska organizator, organizator miejsca kąpieli

Osoba, firma, gmina lub inna instytucja, która tworzy kąpielisko albo miejsce okazjonalnie wykorzystywane do kąpieli. Odpowiada za przygotowanie miejsca, oznakowanie, ratowników i porządek.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

OSP Ochotnicza Straż Pożarna

Społeczne stowarzyszenie strażaków ochotników działające w wielu miejscowościach. Wiele jednostek OSP należy do KSRG i wyjeżdża do akcji razem z PSP, także do zdarzeń nad wodą.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Ostroga główka, tama poprzeczna

Kamienna lub faszynowa budowla wchodząca w rzekę lub morze pod kątem do brzegu, kierująca nurt albo chroniąca brzeg. Przy ostrogach, na rzekach zwanych potocznie główkami, tworzą się wiry, nagłe głębie i silne prądy, więc kąpiel tam jest bardzo niebezpieczna.

Woda, pogoda i zagrożenia

Ostrzeżenia meteorologiczne ostrzeżenia IMGW, alert pogodowy

Komunikaty Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej o groźnych zjawiskach, np. burzach, upale czy silnym wietrze. Mają trzy stopnie: im wyższy, tym większe zagrożenie. Przed wyjazdem nad wodę sprawdź je w aplikacji lub na stronie IMGW.

Woda, pogoda i zagrożenia

P

Pan-Pan pan pan, sygnał pilności

Sygnał pilności w łączności radiowej, wypowiadany trzy razy. Używa się go, gdy sytuacja jest poważna, ale nie ma bezpośredniego zagrożenia życia, np. awaria silnika lub osoba potrzebująca pomocy medycznej.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Państwowa Inspekcja Sanitarna sanepid, PIS, Serwis Kąpieliskowy

Służba, która bada jakość wody w kąpieliskach i miejscach okazjonalnie wykorzystywanych do kąpieli. Może zakazać kąpieli, gdy woda jest skażona, na przykład przez sinice. Wyniki publikuje w internetowym Serwisie Kąpieliskowym.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Pas balastowy balast, pas z ciężarkami

Pas z ołowianymi ciężarkami, który równoważy wyporność pianki i ciała nurka. Ma szybkozamykaczową klamrę, aby w razie zagrożenia można go było jednym ruchem zrzucić i wypłynąć.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Pas bezpieczeństwa pas bezpieczeństwa kąpieliska

Pas wody o szerokości 5 m i głębokości do 1,3 m, który znajduje się za strefą dla nieumiejących pływać. Daje margines bezpieczeństwa osobie, która przypadkiem wyjdzie poza czerwone boje.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Pas ratowniczy uprząż ratownicza, szelki ratownicze

Pas lub szelki zakładane przez ratownika, do których przypina się linę asekuracyjną albo linkę od boi. Rozkłada siłę ciągnięcia na tułów, dzięki czemu ratownik ma wolne ręce do pływania i chwytania poszkodowanego.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Patent motorowodny sternik motorowodny, uprawnienia motorowodne

Dokument uprawniający do prowadzenia jachtów motorowych. Według ustawy o żegludze śródlądowej jest wymagany przy silniku o mocy powyżej 10 kW, z wyjątkiem łodzi do 13 m i 75 kW, których prędkość ograniczono konstrukcyjnie do 15 km/h.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Patent sternika motorowodnego sternik motorowodny, uprawnienia motorowodne

Dokument potwierdzający, że jego posiadacz zdał egzamin i może samodzielnie prowadzić jachty motorowe. Bez patentu w Polsce wolno prowadzić tylko łodzie o niewielkiej mocy silnika lub z ograniczeniami.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Patent żeglarski żeglarz jachtowy, sternik jachtowy

Dokument potwierdzający uprawnienia do prowadzenia jachtów żaglowych. Bez patentu można prowadzić jacht żaglowy o długości kadłuba do 7,5 m, nawet z silnikiem. Większe jachty wymagają odpowiedniego patentu.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Pawęż

Płaska, poprzeczna ściana zamykająca kadłub od strony rufy. W łodziach motorowych i pontonach mocuje się na niej silnik zaburtowy.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Pława świetlna światło do koła ratunkowego, lampka ratunkowa

Pływające światło przymocowane do koła ratunkowego, które zapala się samo po znalezieniu się w wodzie. Pozwala w nocy szybko odnaleźć koło i osobę, która się go trzyma.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Płetwonurek nurek

Osoba nurkująca z aparatem oddechowym, czyli z butlą i automatem, po ukończeniu kursu nurkowego. Płetwonurkowie ratownicy przeszukują dno i wydobywają osoby oraz przedmioty spod wody.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Płetwy płetwy pływackie, płetwy ratownicze

Gumowe lub plastikowe przedłużenie stóp, które znacznie zwiększa siłę i szybkość pływania. Ratownik zakłada krótkie płetwy, gdy musi szybko dopłynąć do tonącego lub holować go na dłuższym dystansie.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Pływalnia basen, kryta pływalnia

Według ustawy jest to kryty lub odkryty obiekt z co najmniej jednym basenem o trwałym brzegu i dnie, przeznaczony do pływania lub kąpieli, z natryskami, szatniami i sanitariatami. Również tam muszą dyżurować ratownicy.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Pływanie na boku styl boczny, nożyce

Sposób pływania na boku z ruchem nóg zwanym nożycami. Pozwala oszczędzać siły i patrzeć w kierunku płynięcia, dlatego ratownicy używają go podczas holowania jedną ręką.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Pływanie pod wodą pływanie w zanurzeniu, nurkowanie w dal

Pokonywanie dystansu tuż pod powierzchnią, na jednym oddechu. Przydaje się w ratownictwie i na zawodach, ale nie wolno ścigać się o długość ani pływać tak bez nadzoru, bo grozi to utratą przytomności.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Pływanie w miejscu utrzymywanie się na wodzie, deptanie wody, treading water

Utrzymywanie się w pionie na głębokiej wodzie bez przemieszczania się, dzięki ruchom nóg i dłoni. Ratownik używa tego, by rozejrzeć się, podać sprzęt lub odpocząć przy poszkodowanym.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Pływanie w ubraniu pływanie w odzieży, ćwiczenia w ubraniu

Ćwiczenie przygotowujące na sytuację, w której wpadamy do wody ubrani. Nasiąknięte ubranie jest ciężkie i krępuje ruchy, więc płynie się spokojniej, a w razie potrzeby zdejmuje buty i ciężkie rzeczy.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Pływanie z przeszkodami obstacle swim, 200 m z przeszkodami

Konkurencja basenowa, w której zawodnik płynie stylem dowolnym i na każdej długości basenu przepływa pod zanurzonymi przeszkodami. Sprawdza szybkość, technikę nurkowania i panowanie nad oddechem.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Podmiot uprawniony do wykonywania ratownictwa wodnego podmiot uprawniony, organizacja ratownicza

Organizacja, która może prowadzić ratownictwo wodne. Potrzebuje zgody ministra właściwego do spraw wewnętrznych oraz wpisu do rejestru jednostek współpracujących z systemem PRM. Takimi podmiotami są na przykład WOPR i MOPR.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Podpłynięcie do tonącego dopłynięcie do poszkodowanego, podpłynięcie

Etap akcji, w którym ratownik płynie do poszkodowanego, zwykle z głową nad wodą, by go nie zgubić. Kilka metrów przed nim zatrzymuje się, ocenia jego zachowanie i podaje sprzęt lub podpływa od tyłu.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Podtopienie prawie utonięcie, near drowning

Dawny termin oznaczający przeżyte utonięcie. Wytyczne ERC zalecają zamiast niego mówić o utonięciu, także gdy poszkodowany przeżył, i opisywać jego skutki. Słowo wciąż funkcjonuje w mowie potocznej i mediach.

Pierwsza pomoc i medycyna

Poduszkowiec hovercraft, pojazd na poduszce powietrznej

Pojazd unoszący się na poduszce powietrza, który porusza się zarówno po wodzie, jak i po lodzie, błocie czy śniegu. Sprawdza się w akcjach na cienkim lodzie i rozlewiskach, gdzie zwykła łódź nie przepłynie.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Pokrywa lodowa lód na jeziorze, zamarznięty akwen

Warstwa lodu na jeziorze, stawie czy rzece. Jej grubość bywa bardzo nierówna: cieńsza przy brzegach, trzcinach, ujściach strumieni, mostach i pomostach. Lód na rzece jest szczególnie zdradliwy, bo podmywa go płynąca woda.

Woda, pogoda i zagrożenia

Policja wodna komisariat wodny policji, patrol wodny

Policjanci patrolujący rzeki, jeziora i kąpieliska łodziami. Sprawdzają, czy osoby na wodzie przestrzegają przepisów, kontrolują trzeźwość sterników i pomagają w akcjach ratowniczych. Działają m.in. komisariaty wodne w dużych miastach.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Pomost kładka, molo

Drewniana lub metalowa platforma wchodząca w wodę, np. do cumowania łodzi albo spacerów. Skoki z pomostu są groźne, bo woda pod nim bywa płytka, a na dnie mogą leżeć pale lub kamienie. Mokre deski są bardzo śliskie.

Woda, pogoda i zagrożenia

Ponton ponton ratowniczy, łódź pneumatyczna

Łódź z gumowych lub syntetycznych komór wypełnionych powietrzem. Jest lekki, można go szybko przenieść lub zwodować, a po złożeniu łatwo przewieźć. Używa się go m.in. przy powodziach i na mniejszych akwenach.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Powódź wylew rzeki, zalanie

Zalanie przez wodę terenów, które zwykle nie są pod wodą, np. łąk, dróg i domów. Powstaje m.in. po intensywnych opadach, roztopach, przez zatory lub sztorm. Nie wchodź ani nie wjeżdżaj w wodę powodziową: może być głęboka, rwąca i skażona.

Woda, pogoda i zagrożenia

Pozoracja pozorant, symulacja poszkodowanego

Odgrywanie roli poszkodowanego podczas szkoleń i ćwiczeń, często z charakteryzacją ran i obrażeń. Pozorant zachowuje się jak prawdziwa ofiara, dzięki czemu ratownicy ćwiczą w realistycznych warunkach.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Pozycja boczna bezpieczna pozycja bezpieczna, pozycja boczna ustalona, pozycja odbarczająca

Ułożenie osoby nieprzytomnej, która oddycha prawidłowo, na boku z głową lekko odchyloną. Pozwala swobodnie wypływać wydzielinom i wymiocinom i chroni drogi oddechowe. Oddech trzeba regularnie sprawdzać, a gdy ustanie, rozpocząć RKO.

Pierwsza pomoc i medycyna

Pozycja geograficzna współrzędne, szerokość i długość geograficzna

Dokładne miejsce na Ziemi opisane szerokością i długością geograficzną. Podaje się ją służbom przy wzywaniu pomocy, żeby szybko trafiły na miejsce.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Pozycja grupowa huddle, skupienie w grupie

Sposób oczekiwania na pomoc przez kilka osób w kamizelkach w zimnej wodzie: obejmują się ciasno, tworząc koło. Ogranicza wychłodzenie, dodaje otuchy i sprawia, że grupa jest lepiej widoczna dla ratowników.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Pozycja HELP H.E.L.P., pozycja embrionalna w wodzie

Pozycja dla osoby w kamizelce ratunkowej w zimnej wodzie: kolana przyciągnięte do klatki piersiowej, ręce skrzyżowane i przyciśnięte do ciała. Zmniejsza utratę ciepła i wydłuża czas oczekiwania na pomoc.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Pozycja obronna ratownika pozycja obronna, zatrzymanie przed tonącym

Ustawienie ratownika w bezpiecznej odległości od panikującego tonącego: lekko odchylony do tyłu, nogami w stronę poszkodowanego, gotów się odsunąć. Daje czas na podanie sprzętu i chroni przed chwyceniem.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Pozycja opływowa strzałka, streamline, ślizg

Wydłużona sylwetka pływaka: ręce wyprostowane nad głową, dłonie jedna na drugiej, głowa między ramionami, nogi złączone. Zmniejsza opór wody po starcie i nawrocie.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Prąd przybrzeżny prąd wzdłużbrzegowy

Prąd płynący równolegle do brzegu, który powstaje, gdy fale docierają do plaży pod kątem. Niepostrzeżenie znosi kąpiących się poza strzeżoną strefę, a przy ostrogach czy falochronach może skręcać w głąb morza.

Woda, pogoda i zagrożenia

Prąd wsteczny prąd strugowy, prąd rozrywający, rip current

Wąski, silny strumień wody płynący od brzegu w stronę otwartego morza, zwykle w przerwie między ławicami. Może osiągać ok. 2,5 m/s, czyli więcej, niż płynie nawet dobry pływak. Nie walcz z nim, płyń równolegle do brzegu.

Woda, pogoda i zagrożenia

Prawa burta sterburta

Prawa strona łodzi, gdy stoimy twarzą do dziobu. Oznacza się ją kolorem zielonym, dlatego po prawej stronie łodzi świeci w nocy zielone światło burtowe.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Prawo drogi pierwszeństwo na wodzie

Zasady mówiące, która jednostka ustępuje drogi, gdy dwie łodzie mogą się zderzyć. Na przykład łódź motorowa zwykle ustępuje żaglowej, a z dwóch motorówek ustępuje ta, która ma drugą po swojej prawej burcie.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Prędkość wynurzania wynurzanie kontrolowane

Tempo, w jakim nurek wraca na powierzchnię. Wynurza się powoli, zwykle nie szybciej niż około 10 metrów na minutę, żeby uniknąć choroby dekompresyjnej.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

PRM Państwowe Ratownictwo Medyczne, system PRM

System państwowy utworzony ustawą z 2006 roku, który zapewnia pomoc każdej osobie w stanie nagłego zagrożenia zdrowia. Tworzą go między innymi zespoły ratownictwa medycznego, LPR, szpitalne oddziały ratunkowe i dyspozytorzy medyczni.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Promieniowanie UV indeks UV, ultrafiolet

Niewidoczne promieniowanie słoneczne, które oparza skórę i szkodzi oczom. Woda i piasek je odbijają, więc nad wodą działa silniej. Przy indeksie UV 3 i wyższym potrzebne są krem z filtrem, nakrycie głowy i okulary przeciwsłoneczne.

Woda, pogoda i zagrożenia

Przerębel przerębla, przerębel wędkarski

Otwór wycięty w lodzie, np. przez wędkarzy lub do kąpieli morsów. Szybko pokrywa się cienkim lodem i śniegiem, przez co staje się niewidoczny i łatwo w niego wpaść. Lód wokół przerębla bywa osłabiony.

Woda, pogoda i zagrożenia

Przeszukiwanie dna poszukiwania podwodne, przeszukiwanie akwenu

Systematyczne sprawdzanie dna w poszukiwaniu zaginionej osoby lub przedmiotu. Prowadzi się je według planu, np. tyralierą na płytkiej wodzie lub przez nurków poruszających się wzdłuż liny.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Przeszukiwanie po okręgu metoda okrężna, przeszukiwanie kołowe

Metoda poszukiwań, w której nurek na linie zaczepionej w jednym punkcie płynie dookoła tego punktu. Po każdym okrążeniu wydłuża linę i przeszukuje coraz większy okrąg.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Przeszukiwanie tyralierą tyraliera, łańcuch poszukiwawczy

Metoda poszukiwań, w której kilka lub kilkanaście osób ustawia się w równej linii, blisko siebie, i razem przesuwa się po płyciźnie lub nurkuje na komendę. Dzięki temu dno jest sprawdzone dokładnie i bez luk.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Przybój strefa przyboju, kipiel

Strefa przy brzegu, w której fale załamują się, pienią i wbiegają na plażę. Woda jest tu wzburzona, pełna piasku i porusza się w różnych kierunkach. Przybój łatwo przewraca, zwłaszcza dzieci i osoby stojące tyłem do fal.

Woda, pogoda i zagrożenia

Przyczepa podłodziowa przyczepa do łodzi, lawetka

Przyczepa samochodowa przystosowana do przewożenia łodzi lub skutera. Dzięki niej ratownicy mogą szybko przetransportować łódź na inny akwen i zwodować ją, cofając przyczepę do wody.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Przystań

Miejsce przy brzegu przygotowane do postoju i wodowania łodzi, zwykle z pomostami. Na wielu przystaniach stacjonują łodzie ratownicze.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

PSP Państwowa Straż Pożarna, straż pożarna

Zawodowa formacja, która gasi pożary i ratuje ludzi w wielu innych zdarzeniach, także na wodzie i lodzie. Ma specjalistyczne grupy ratownictwa wodno-nurkowego (SGRW-N), które prowadzą trudne akcje i poszukiwania pod wodą.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Pulsoksymetr saturacja, SpO2, pulsometr na palec

Małe urządzenie zakładane na palec, które mierzy nasycenie krwi tlenem (saturację) i tętno. U zdrowej osoby saturacja wynosi zwykle 95–100%. Wynik może być zafałszowany przy zimnych palcach, lakierze na paznokciach czy zatruciu tlenkiem węgla.

Pierwsza pomoc i medycyna

Q

Quad ratowniczy pojazd plażowy, quad plażowy

Czterokołowy pojazd terenowy używany na szerokich plażach morskich. Pozwala ratownikom szybko przejechać po piasku na miejsce zdarzenia i przewieźć sprzęt, np. deskę lub boję.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

R

Radiopława awaryjna EPIRB, PLB, radiopława

Nadajnik, który po uruchomieniu wysyła sygnał alarmowy z pozycją przez satelitarny system ratowniczy. Większa wersja EPIRB jest montowana na jednostkach, a mniejsza PLB to osobisty nadajnik noszony przy sobie.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Radiotelefon krótkofalówka, radiotelefon VHF, radio

Urządzenie do łączności głosowej przez radio, używane przez ratowników na plaży, łodziach i statkach. Działa bez zasięgu sieci komórkowej. Do nadawania na kanałach morskich potrzebne jest odpowiednie świadectwo operatora.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Radiotelefon UKF VHF, kanał 16, radio morskie

Radio krótkiego zasięgu używane na łodziach do łączności z portem, innymi jednostkami i służbami ratowniczymi. Kanał 16 służy do wzywania pomocy i jest stale nasłuchiwany.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Ratowanie bezkontaktowe ratowanie z brzegu, ratowanie pośrednie

Pomoc udzielana bez fizycznego kontaktu z tonącym, na przykład przez podanie żerdzi, rzucenie koła lub rzutki. To najbezpieczniejszy sposób, bo panikujący człowiek nie może pociągnąć ratującego pod wodę.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Ratowanie kontaktowe ratowanie bezpośrednie, akcja kontaktowa

Akcja, w której ratownik płynie do poszkodowanego i chwyta go, najlepiej po podaniu mu pasa lub bojki ratowniczej. Wymaga szkolenia i dobrej kondycji, bo tonący w panice może zaatakować ratującego.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Ratowanie z deski ratowniczej akcja z deską, board rescue

Technika, w której ratownik szybko dopływa do poszkodowanego na desce ratowniczej, pomaga mu się na nią wciągnąć i wiosłując rękami, przewozi go do brzegu. Często stosowana na morskich kąpieliskach.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Ratownictwo lodowe ratowanie z lodu, ratowanie spod lodu, akcja na lodzie

Pomoc osobie, która załamała się pod lodem. Ratujący nie podchodzi na stojąco, tylko czołga się lub używa drabiny, deski albo sań lodowych, by rozłożyć ciężar, i podaje linę lub żerdź. Sam powinien być asekurowany z brzegu.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Ratownik KPP ratownik, tytuł ratownika, ratownik kwalifikowanej pierwszej pomocy

Osoba pełnoletnia z ważnym zaświadczeniem o ukończeniu kursu kwalifikowanej pierwszej pomocy. Tytuł ten jest jednym z warunków pracy jako ratownik wodny. Zaświadczenie jest ważne 3 lata.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Ratownik medyczny paramedyk

Zawód medyczny w Polsce, zdobywany na studiach. Ratownik medyczny pracuje w zespołach ratownictwa medycznego, na SOR i w LPR, może samodzielnie oceniać stan pacjenta i podawać leki. Nie należy go mylić z ratownikiem KPP ani ratownikiem wodnym.

Pierwsza pomoc i medycyna

Ratownik wodny ratownik, ratownik na kąpielisku

Osoba, która według ustawy zna techniki ratownictwa wodnego i pływania, ma tytuł ratownika KPP (lub jest np. ratownikiem medycznym), dodatkową kwalifikację przydatną w ratownictwie wodnym oraz działa w podmiocie uprawnionym, takim jak WOPR.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Ręczna stabilizacja głowy stabilizacja kręgosłupa szyjnego, stabilizacja odcinka szyjnego, unieruchomienie głowy

Utrzymywanie głowy poszkodowanego dłońmi w osi z tułowiem, aby ograniczyć ruchy szyi przy podejrzeniu urazu kręgosłupa. W wodzie ratownicy stosują do tego specjalne chwyty. Jeśli osoba nie oddycha, ważniejsze jest udrożnienie dróg oddechowych i RKO.

Pierwsza pomoc i medycyna

Reguła dziewiątek reguła Wallace'a

Sposób szacowania powierzchni oparzenia u dorosłych: głowa i każda kończyna górna to po 9% ciała, przód i tył tułowia oraz każda kończyna dolna po 18%, krocze 1%. Mniejsze oparzenia ocenia się dłonią poszkodowanego, która odpowiada około 1%.

Pierwsza pomoc i medycyna

Rękawice neoprenowe rękawiczki neoprenowe

Rękawice z pianki neoprenowej chroniące dłonie przed zimnem i otarciami. Ratownik zachowuje w nich sprawność rąk w chłodnej wodzie, co ma znaczenie przy chwytaniu liny i poszkodowanego.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Rękawki do pływania motylki, dmuchane rękawki, kółko dmuchane

Dmuchane rękawki i kółka to zabawki i pomoce do nauki pływania, a nie sprzęt ratunkowy. Mogą się zsunąć, przebić lub zdmuchnąć, dlatego dziecko korzystające z nich zawsze musi być pod bezpośrednią opieką dorosłego.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Rewa mielizna przybrzeżna

Płytka, piaszczysta mielizna przy brzegu morskim, często długa i rozległa, np. Rewa Mew w Zatoce Puckiej. Można po niej iść daleko w morze, ale woda wokół jest głęboka, a zmiana wiatru lub poziomu wody utrudnia powrót.

Woda, pogoda i zagrożenia

RKO resuscytacja krążeniowo-oddechowa, CPR, reanimacja, resuscytacja

Uciśnięcia klatki piersiowej połączone z oddechami ratowniczymi, które podtrzymują przepływ krwi i dotlenienie u osoby z zatrzymanym krążeniem. U dorosłych wykonuje się je w schemacie 30 uciśnięć na 2 oddechy, aż do przyjazdu pomocy.

Pierwsza pomoc i medycyna

RKO u dzieci PBLS, resuscytacja dzieci, resuscytacja niemowląt, pediatryczne BLS

Resuscytacja dziecka różni się od dorosłego: zaczyna się od 5 oddechów ratowniczych, a osoby przeszkolone stosują schemat 15 uciśnięć na 2 oddechy. Klatkę uciska się na co najmniej jedną trzecią jej głębokości, u niemowląt dwoma palcami lub kciukami.

Pierwsza pomoc i medycyna

RKO u tonącego resuscytacja po utonięciu, BLS w utonięciu, 5 oddechów ratowniczych

Odmiana RKO dla osoby wyciągniętej z wody. Ponieważ przyczyną zatrzymania krążenia jest niedotlenienie, zaczyna się od 5 oddechów ratowniczych, a następnie prowadzi uciśnięcia i oddechy w schemacie 30:2. AED podłącza się po osuszeniu klatki piersiowej.

Pierwsza pomoc i medycyna

RNLI Royal National Lifeboat Institution, Królewski Narodowy Instytut Łodzi Ratunkowych

Brytyjska organizacja charytatywna założona w 1824 roku, ratująca ludzi na morzu wokół Wielkiej Brytanii i Irlandii. Utrzymuje się z darowizn, a większość jej ratowników to wolontariusze.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Robot podwodny ROV, dron podwodny, pojazd podwodny

Zdalnie sterowane urządzenie z kamerą i oświetleniem, połączone przewodem z operatorem na łodzi lub brzegu. Pozwala oglądać dno i przeszukiwać głęboką lub niebezpieczną wodę bez narażania nurków.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

ROSC powrót spontanicznego krążenia

Powrót samodzielnej, skutecznej pracy serca po zatrzymaniu krążenia. Objawami są m.in. powrót oddechu, ruchy i odzyskiwanie przytomności. Po ROSC poszkodowany wymaga stałej obserwacji, bo krążenie może ponownie się zatrzymać.

Pierwsza pomoc i medycyna

Rozgrzewka rozgrzewka przed pływaniem, przygotowanie do wysiłku

Kilka do kilkunastu minut lekkich ćwiczeń przed treningiem lub zawodami, np. krążenia ramion, skłony i spokojne pływanie. Przygotowuje mięśnie i stawy do wysiłku i zmniejsza ryzyko kontuzji oraz skurczów.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Rozporządzenie o oznakowaniu obszarów wodnych rozporządzenie z 6 marca 2012, rozporządzenie MSW 2012

Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z 6 marca 2012 roku. Określa wzory znaków zakazu, nakazu i informacyjnych nad wodą, znaczenie flag oraz kolory boi wyznaczających strefy kąpieliska.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Roztopy odwilż, topnienie śniegu

Topnienie śniegu i lodu przy dodatniej temperaturze, zwykle późną zimą i wiosną. Lód szybko traci wytrzymałość, choć z wierzchu może wyglądać na gruby, a rzeki wzbierają od wody z topniejącego śniegu. W czasie roztopów nie wchodź na lód.

Woda, pogoda i zagrożenia

Rufa

Tylna część kadłuba łodzi. Przy rufie znajduje się ster, a w łodziach motorowych najczęściej także silnik zaburtowy ze śrubą.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Rurka nosowo-gardłowa rurka Wendla, NPA, rurka NG

Miękka rurka wprowadzana przez nos do gardła, która utrzymuje drożność dróg oddechowych. Jest lepiej tolerowana niż rurka ustno-gardłowa, więc można jej użyć u osoby z zachowanym odruchem wymiotnym. Nie stosuje się jej przy podejrzeniu złamania podstawy czaszki.

Pierwsza pomoc i medycyna

Rurka ratownicza bojka miękka, rescue tube

Miękki, elastyczny pływak z pianki, połączony linką z szelką ratownika. Można go owinąć wokół tułowia poszkodowanego i zapiąć na zatrzask, dzięki czemu nawet osoba bez sił utrzymuje się na powierzchni.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Rurka ustno-gardłowa rurka Guedela, OPA, rurka UG

Zakrzywiona plastikowa rurka wkładana do ust osoby nieprzytomnej, która zapobiega opadaniu języka i zatykaniu dróg oddechowych. Rozmiar dobiera się, mierząc od kącika ust do kąta żuchwy. Stosuje się ją tylko u osób bez odruchu wymiotnego.

Pierwsza pomoc i medycyna

Rynna przybrzeżna rynna między ławicami, dołek

Głębsze obniżenie dna między brzegiem a ławicą albo między dwiema ławicami. Ktoś, kto doszedł do ławicy, w drodze powrotnej może nagle stracić grunt pod nogami. Woda z rynien odpływa w morze przez przerwy w ławicach, tworząc prądy wsteczne.

Woda, pogoda i zagrożenia

Rzut liną line throw, rzut liną ratowniczą

Konkurencja, w której zawodnik w limicie czasu rzuca linę partnerowi udającemu poszkodowanego w wodzie i przyciąga go do brzegu basenu. Ćwiczy celność i szybkość, przydatne w prawdziwej akcji.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Rzut sprzętem ratunkowym rzut kołem ratunkowym, rzut rzutką, rzut liną ratowniczą

Podanie tonącemu z brzegu koła, rzutki lub innego pływającego przedmiotu. Rzuca się tak, by lina lub koło znalazły się tuż za poszkodowanym i w zasięgu jego rąk, a następnie powoli przyciąga się go do brzegu.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Rzutka ratownicza rzutka workowa, worek rzutowy, throw bag, rzutka

Worek z upchniętą w środku pływającą linką. Ratownik trzyma koniec liny i rzuca worek za osobę w wodzie, a linka sama się rozwija. Pozwala pomóc z brzegu bez wchodzenia do wody.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

S

Samoratowanie ratowanie samego siebie, self-rescue

Umiejętność poradzenia sobie w kłopotach w wodzie bez pomocy innych: opanowanie paniki, położenie się na plecach, uspokojenie oddechu, zrzucenie ciężkich rzeczy, wołanie o pomoc i spokojne dopłynięcie do brzegu lub czegoś, czego można się złapać.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Samoratowanie z lodu wyjście z przerębli, jak wyjść spod lodu

Sposób wydostania się z wody po załamaniu lodu: zachować spokój, obrócić się w stronę, z której się przyszło, oprzeć ręce na lodzie, wierzgając nogami wsunąć się na niego i odczołgać lub odturlać z dala od przerębli. Pomagają kolce asekuracyjne.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Sanie lodowe sanie ratownicze lodowe, sanki lodowe, ice sled

Pływające sanie, które przesuwa się po lodzie, a po jego załamaniu unoszą się na wodzie jak łódka. Ratownik dociera nimi do przerębla, wciąga poszkodowanego na pokład, a ekipa na brzegu ściąga sanie liną.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Sanie ratownicze sanie do skutera, rescue sled, platforma ratownicza

Płaska, pływająca platforma z uchwytami, doczepiana z tyłu skutera wodnego. Poszkodowanego wciąga się na sanie i szybko przewozi do brzegu, a ratownik może podczas jazdy go podtrzymywać.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

SAR Morska Służba Poszukiwania i Ratownictwa, MSPiR, Służba SAR, Search and Rescue

Państwowa służba, która poszukuje i ratuje ludzi na polskich obszarach morskich, w tym na Zatoce Gdańskiej i Zalewie Szczecińskim. Ma brzegowe stacje ratownicze wzdłuż wybrzeża oraz specjalistyczne statki i łodzie.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

SERC Simulated Emergency Response Competition, symulowana akcja ratownicza

Konkurencja drużynowa, w której zespół ratowników trafia na nieznany wcześniej scenariusz wypadku i ma krótki czas, zwykle dwie minuty, na zorganizowanie pomocy kilku pozorantom. Sędziowie oceniają ocenę sytuacji, współpracę i wybór działań.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Silnik zaburtowy zaburtowiec, silnik przyczepny

Silnik montowany na pawęży łodzi, zawieszony za burtą razem ze śrubą. Można go odchylić do góry, np. przy płytkiej wodzie albo przy wyciąganiu łodzi na brzeg.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Sinica zasinienie, cyjanoza

Niebieskawe lub sine zabarwienie skóry, warg i paznokci, świadczące najczęściej o niedotlenieniu. Może pojawić się po utonięciu, przy zadławieniu, zatrzymaniu krążenia lub silnym wychłodzeniu. Sinica to sygnał, że poszkodowany pilnie potrzebuje pomocy.

Pierwsza pomoc i medycyna

Sinice cyjanobakterie

Mikroskopijne organizmy żyjące w wodzie, które w czasie zakwitu wytwarzają toksyny. Kontakt z nimi może powodować wysypkę, swędzenie i zapalenie spojówek, a połknięcie wody biegunkę i wymioty. Szczególnie narażone są dzieci i zwierzęta.

Woda, pogoda i zagrożenia

Skala AVPU AVPU

Szybka ocena stanu świadomości: A (przytomny), V (reaguje na głos), P (reaguje tylko na ból), U (nie reaguje). Jest prostsza niż skala Glasgow i często stosowana w pierwszej pomocy oraz przez ratowników KPP.

Pierwsza pomoc i medycyna

Skala Beauforta siła wiatru, stopnie Beauforta, °B

Skala od 0 do 12 opisująca siłę wiatru na podstawie jego prędkości i skutków widocznych na wodzie i lądzie. Wiatr 5° B to ok. 8 do 10,7 m/s. Przy silniejszym wietrze na kąpielisku wywiesza się czerwoną flagę.

Woda, pogoda i zagrożenia

Skala Glasgow GCS, skala śpiączki Glasgow, Glasgow Coma Scale

Punktowa skala oceny stanu świadomości, sumująca reakcję otwierania oczu (1–4 pkt), odpowiedź słowną (1–5 pkt) i reakcję ruchową (1–6 pkt). Wynik mieści się od 3 do 15 punktów, a 8 punktów lub mniej oznacza ciężkie zaburzenia świadomości.

Pierwsza pomoc i medycyna

Skok ratowniczy skok w rozkroku, wejście krokiem ratowniczym

Skok do głębokiej wody wykonywany krokiem w przód, z nogami w rozkroku i rękami rozłożonymi na boki. Pozwala zatrzymać się płytko, utrzymać głowę nad wodą i nie stracić z oczu poszkodowanego.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Skok startowy start ze słupka, skok na główkę na zawodach

Dynamiczny skok głową w przód ze słupka startowego, rozpoczynający wyścig w kraulu, żabce i delfinie. Wolno go wykonywać tylko tam, gdzie woda jest dostatecznie głęboka i pod okiem trenera.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Skuter wodny skuter

Mała, szybka jednostka motorowa, na której kieruje się w pozycji siedzącej lub stojącej, napędzana strumieniem wody. Ratownicy używają skuterów z doczepianymi saniami do szybkiego podejmowania osób z wody.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Slip pochylnia

Pochylnia schodząca łagodnie do wody, po której wodowanie i wyciąganie łodzi odbywa się z przyczepy. Na slipie bywa ślisko od glonów, więc trzeba uważać.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Sonar echosonda, sonar boczny, side-scan

Urządzenie wysyłające fale dźwiękowe pod wodę i tworzące z ich odbić obraz dna. Sonar boczny pomaga odnaleźć zatopione przedmioty lub osoby na dużym obszarze, zanim do wody zejdą nurkowie.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

SOR szpitalny oddział ratunkowy, izba przyjęć

Szpitalny oddział ratunkowy, do którego trafiają osoby w stanie nagłego zagrożenia zdrowia, przywiezione przez zespoły ratownictwa lub zgłaszające się same. Pacjentów przyjmuje się według pilności stanu zdrowia, a nie kolejności przybycia.

Pierwsza pomoc i medycyna

Sportowe ratownictwo wodne ratownictwo sportowe, lifesaving sport, zawody ratownicze

Dyscyplina sportu oparta na umiejętnościach ratowniczych. Obejmuje konkurencje basenowe, np. holowanie manekina i pływanie z przeszkodami, oraz plażowe, np. Beach Flags i Board race. Międzynarodowo zarządza nią International Life Saving Federation (ILS).

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Sprzęt ABC zestaw ABC, maska fajka płetwy

Podstawowy zestaw do pływania i nurkowania na wstrzymanym oddechu: maska, fajka i płetwy. Nazwa ABC oznacza, że od niego zaczyna się każde szkolenie nurkowe. Ratownicy WOPR uczą się go używać już na pierwszym kursie.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Ś

Środki pirotechniczne race, rakiety sygnałowe, pochodnie, świece dymne

Sygnały wzywania pomocy na wodzie: rakiety spadochronowe widoczne z daleka, ręczne pochodnie i pomarańczowe świece dymne widoczne w dzień. Są wyposażeniem łodzi i jachtów, a ich bezpodstawne użycie jest zabronione.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Śruba napędowa śruba, pędnik

Obracające się pod wodą łopaty, które pchają łódź do przodu lub do tyłu. Pracująca śruba jest bardzo groźna dla osoby w wodzie, dlatego przy pływającym człowieku wyłącza się bieg albo silnik.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Śryż lód śryżowy

Drobne kryształki i grudki lodu tworzące się w wychłodzonej, płynącej wodzie rzek. Spływa jak lodowa papka lub zbija się w większe skupiska. Nie da się na nim stanąć, a jego nagromadzenie może tworzyć zatory.

Woda, pogoda i zagrożenia

S

Ssak ssak ręczny, ssak medyczny, odsysanie

Urządzenie do usuwania z jamy ustnej i gardła wody, wymiocin, krwi lub śluzu. Ręczny ssak jest częścią sprzętu ratownika KPP i przydaje się zwłaszcza po wyciągnięciu z wody osoby, która zachłysnęła się wodą.

Pierwsza pomoc i medycyna

Stabilizacja kręgosłupa w wodzie unieruchomienie kręgosłupa w wodzie, stabilizacja głowy w wodzie

Postępowanie przy podejrzeniu urazu szyi lub pleców, np. po skoku na głowę do płytkiej wody. Ratownik utrzymuje głowę i tułów w jednej linii, odwraca poszkodowanego bardzo ostrożnie i wyjmuje go z wody na desce ortopedycznej.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Stan alarmowy przekroczenie stanu alarmowego

Poziom wody na wodowskazie wyższy od ostrzegawczego, przy którym grozi wylanie rzeki i zalanie terenów. Służby i gminy uruchamiają wtedy działania przeciwpowodziowe. Trzeba zachować szczególną ostrożność i słuchać poleceń służb.

Woda, pogoda i zagrożenia

Stan morza skala Douglasa, wzburzenie morza

Opis wzburzenia powierzchni morza w stopniach skali Douglasa, od 0 (morze gładkie) do 9. Opiera się głównie na wysokości fal. Prognozę stanu morza warto sprawdzić przed wypłynięciem łódką, kajakiem czy deską.

Woda, pogoda i zagrożenia

Stan ostrzegawczy przekroczenie stanu ostrzegawczego

Poziom wody na wodowskazie, od którego rzeka zaczyna stwarzać zagrożenie, a służby uważnie ją obserwują. Ustala się go osobno dla każdego wodowskazu. Jego przekroczenie to sygnał, by śledzić komunikaty IMGW i trzymać się z dala od brzegu.

Woda, pogoda i zagrożenia

Stanowisko obserwacyjne wieża ratownicza, punkt obserwacyjny, stanowisko ratownika

Podwyższone miejsce, z którego ratownicy obserwują cały obszar kąpieliska. Zarządzający musi je utworzyć zgodnie z ustawą. W pobliżu zwykle stoi maszt z flagą i jest sprzęt ratunkowy.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Starorzecze odcięty meander, starorzeka

Odcięty dawny zakręt rzeki, który zamienił się w podłużne jeziorko. Woda jest w nim stojąca, często mętna i zarośnięta, a dno muliste i nierówne. Starorzecza nie są miejscem do kąpieli, a latem łatwo w nich o zakwit sinic.

Woda, pogoda i zagrożenia

START triage START, Simple Triage and Rapid Treatment, segregacja START

Prosta metoda segregacji poszkodowanych w zdarzeniach masowych, oparta na ocenie chodzenia, oddechu, krążenia i spełniania poleceń. Każdy otrzymuje kolor: zielony (może chodzić), żółty (pilny), czerwony (natychmiastowy) lub czarny (nie oddycha mimo udrożnienia dróg oddechowych).

Pierwsza pomoc i medycyna

Ster płetwa sterowa

Urządzenie do zmiany kierunku płynięcia, zwykle płaska płetwa zanurzona przy rufie. Steruje się nim rumplem albo kołem sterowym.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Sternik prowadzący łódź

Osoba, która kieruje łodzią i odpowiada za bezpieczeństwo jej załogi. Sternik decyduje o kursie, prędkości i manewrach, także podczas akcji ratowniczej.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Strefa dla nieumiejących pływać boje czerwone, płytka strefa

Część kąpieliska o głębokości do 1,2 m, oznaczona bojami w kolorze czerwonym. Jest przeznaczona dla osób, które nie umieją pływać lub pływają słabo, i dla starszych dzieci pod opieką.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Strefa dla umiejących pływać boje żółte, głęboka strefa

Część kąpieliska o głębokości do 4 m, oznaczona bojami w kolorze żółtym. Boje nie mogą znajdować się dalej niż 50 m od brzegu. Wypływanie za nie jest niebezpieczne i ratownik może za to upomnieć.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Strefy kąpieliska strefa dla nieumiejących pływać, strefa dla umiejących pływać, brodzik, boje

Wydzielone bojami części kąpieliska: brodzik dla dzieci do 40 cm głębokości (boje białe), strefa dla nieumiejących pływać do 1,2 m (boje czerwone) i dla umiejących pływać do 4 m (boje żółte). Wypływanie za boje jest niebezpieczne.

Woda, pogoda i zagrożenia

Strój ratownika umundurowanie ratownika, koszulka ratownika

Charakterystyczny ubiór, po którym łatwo rozpoznać ratownika na plaży, zwykle w jaskrawym, czerwonym kolorze z napisem RATOWNIK lub logo organizacji. Dzięki niemu kąpiący wiedzą, do kogo zwrócić się po pomoc.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Styl zmienny medley, pływanie stylem zmiennym

Konkurencja, w której zawodnik płynie kolejno czterema stylami. W wyścigu indywidualnym kolejność to delfin, grzbiet, żabka i kraul. W sztafecie zmiennej zaczyna się od grzbietu.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Suche utonięcie wtórne utonięcie, dry drowning, secondary drowning

Potoczne określenia niezalecane przez specjalistów. Oznaczają sytuację, w której po wyjściu z wody pojawiają się kaszel, duszność, senność lub nietypowe zachowanie. Takie objawy po incydencie w wodzie zawsze wymagają oceny lekarskiej.

Pierwsza pomoc i medycyna

Super Lifesaver superratownik, 200 m super lifesaver

Wymagająca konkurencja basenowa łącząca kilka zadań ratownika: pływanie, wydobycie manekina z dna i jego transport, a następnie pływanie w płetwach z pasem ratowniczym i holowanie manekina do mety.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Surf race wyścig pływacki w morzu, pływanie w falach

Konkurencja morska, w której zawodnicy startują biegiem z plaży, wpływają w fale, opływają boje i wracają na brzeg, kończąc biegiem do mety. Wymaga umiejętności pływania na otwartej wodzie i pokonywania fal.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Ś

Świadectwo SRC SRC, Short Range Certificate, świadectwo operatora radiotelefonisty

Świadectwo uprawniające do obsługi radiotelefonu VHF na jachtach i łodziach, w tym do nadawania sygnałów Mayday, Pan-Pan i Sécurité. Jest jedną z kwalifikacji przydatnych w ratownictwie wodnym.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Światła nawigacyjne światła pozycyjne, światła burtowe

Światła, które łodzie zapalają nocą i przy słabej widoczności. Czerwone świeci na lewej burcie, zielone na prawej, a białe na rufie i maszcie, dzięki czemu widać, w którą stronę płynie łódź.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Światowy Dzień Zapobiegania Utonięciom 25 lipca, World Drowning Prevention Day

Dzień ustanowiony przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w 2021 roku i obchodzony 25 lipca. Ma przypominać, że utonięcia są poważnym problemem na całym świecie i że wielu z nich można zapobiec.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

S

Sygnał SOS SOS, sygnał Morse'a

Międzynarodowy sygnał wzywania pomocy w alfabecie Morse'a: trzy krótkie, trzy długie i trzy krótkie sygnały. Można go nadać światłem latarki, dźwiękiem albo ułożyć na ziemi.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Sygnały gwizdkiem gwizdek ratownika, gwizdek

Krótkie, głośne sygnały, którymi ratownik zwraca uwagę kąpiących się, np. gdy ktoś wypłynął za boje. Gdy usłyszysz gwizdek, spójrz na ratownika i wykonaj jego polecenie. Znaczenie sygnałów może się różnić między kąpieliskami.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Sygnały liną lina sygnałowa, lina asekuracyjna nurka

Porozumiewanie się z nurkiem za pomocą pociągnięć liny, gdy pod wodą nic nie widać. Znaczenie pociągnięć ustala się przed zejściem, a szybkie, ciągłe szarpanie oznacza alarm.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Sygnały nurkowe znaki nurkowe, sygnały ręczne

Umówione gesty, którymi nurkowie porozumiewają się pod wodą. Kółko z kciuka i palca wskazującego znaczy OK, kciuk w górę oznacza wynurzanie, a przesunięcie dłoni po szyi brak powietrza.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

System ostrzegania na Mazurach Mazurski System Ostrzegania, lampy ostrzegawcze, sygnalizacja ostrzegawcza na jeziorach

Lampy błyskowe na masztach przy Wielkich Jeziorach Mazurskich, ostrzegające przed burzą i silnym wiatrem. 40 błysków na minutę oznacza ostrzeżenie, a 90 błysków na minutę alarm: trzeba natychmiast zejść z wody lub dopłynąć do bezpiecznego miejsca.

Woda, pogoda i zagrożenia

Szczelina w lodzie pęknięcie lodu, szczelina

Pęknięcie pokrywy lodowej powstałe przez zmiany temperatury, wiatr lub ruch wody. Może być przykryte śniegiem i poszerzać się na oczach. Trzeszczenie lodu i woda wypływająca na jego powierzchnię to sygnał, by natychmiast się wycofać.

Woda, pogoda i zagrożenia

Szkwał biały szkwał, nagły podmuch

Nagły, gwałtowny i krótki wzrost siły wiatru, często tuż przed burzą. Na jeziorze w kilka sekund może wywrócić żaglówkę lub kajak. Biały szkwał to taki, który nadchodzi bez wyraźnych, ostrzegawczych chmur.

Woda, pogoda i zagrożenia

Szok termiczny wstrząs zimnowodny, szok zimnej wody

Gwałtowna reakcja organizmu na nagłe zanurzenie w zimnej wodzie: mimowolny wdech, przyspieszony oddech, skok ciśnienia i tętna. Szczególnie groźny, gdy rozgrzany na słońcu wskakujesz do chłodnej wody. Do wody wchodź stopniowo.

Woda, pogoda i zagrożenia

Szok zimna reakcja szoku zimna, cold shock, wstrząs zimna

Gwałtowna reakcja organizmu na nagłe zanurzenie w zimnej wodzie, trwająca zwykle pierwsze 1–3 minuty. Obejmuje mimowolny głęboki wdech, przyspieszony oddech i skok ciśnienia, co grozi zachłyśnięciem i utonięciem. Najlepiej wtedy utrzymać się na wodzie i uspokoić oddech.

Pierwsza pomoc i medycyna

Sztorm wiatr sztormowy, wichura

Bardzo silny wiatr o sile co najmniej 8° w skali Beauforta, który wywołuje wysokie, groźne fale. W czasie sztormu i tuż po nim nie wolno wchodzić do wody ani na falochrony, a przy brzegu tworzą się silne prądy.

Woda, pogoda i zagrożenia

Szyna Kramera szyna drabinkowa, szyna druciana

Drabinkowa szyna z drutu, którą można wygiąć do kształtu kończyny. Służy do unieruchamiania złamań i zwichnięć. Zgodnie z zasadą unieruchamia się dwa sąsiednie stawy (przy złamaniu kości) lub dwie sąsiednie kości (przy urazie stawu).

Pierwsza pomoc i medycyna

Sécurité securite, sygnał bezpieczeństwa

Sygnał bezpieczeństwa w łączności radiowej, wypowiadany trzy razy. Zapowiada ważny komunikat nawigacyjny lub pogodowy, np. ostrzeżenie przed sztormem albo dryfującą przeszkodą.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

T

Termoklina

Warstwa wody, w której temperatura gwałtownie spada wraz z głębokością. Latem w jeziorach można ją poczuć już kilka metrów pod powierzchnią jako nagłe zimno.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Test FAST FAST, BE FAST, test udarowy

Prosty test rozpoznawania udaru: Face (twarz, opadnięty kącik ust), Arm (ręka, opadanie uniesionej kończyny), Speech (mowa, niewyraźna lub niezrozumiała) i Time (czas, natychmiastowe wezwanie pomocy). Wystarczy jeden objaw, by zadzwonić na 112.

Pierwsza pomoc i medycyna

Tlenoterapia podawanie tlenu, tlen medyczny

Podawanie poszkodowanemu tlenu w stężeniu wyższym niż w powietrzu, przez maskę lub worek samorozprężalny. Ratownik KPP stosuje ją m.in. po utonięciu, przy wstrząsie i urazach. Tlen medyczny przechowuje się w butlach z reduktorem.

Pierwsza pomoc i medycyna

TOPR Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe

Najstarsza polska organizacja ratownictwa górskiego, założona w 1909 roku. Działa w Tatrach i na Podhalu, także przy wypadkach na tatrzańskich stawach i zamarzniętych akwenach.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Trąbka sygnałowa trąbka gazowa, róg mgłowy, sygnalizator dźwiękowy

Głośny sygnalizator na sprężony gaz lub ręczny róg używany na łodziach. Służy do ostrzegania innych jednostek i nadawania sygnałów dźwiękowych, np. we mgle albo w razie niebezpieczeństwa.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Transport na brzeg transport poszkodowanego, wynoszenie z wody

Przemieszczenie poszkodowanego z płytkiej wody lub plaży w bezpieczne miejsce, gdzie można udzielić pomocy. Odbywa się przez ciągnięcie, przenoszenie w kilka osób lub na noszach. Gdy osób jest więcej, dźwiga się razem, by uniknąć urazów.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Tratwa ratunkowa tratwa pneumatyczna, tratwa samorozwijająca, liferaft

Nadmuchiwana tratwa z daszkiem, przechowywana na statkach i jachtach w zamkniętym pojemniku. W razie zatonięcia jednostki sama się napełnia gazem i daje schronienie załodze do czasu przybycia ratowników.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Triage segregacja medyczna, segregacja poszkodowanych, triaż

Szybka ocena i podział poszkodowanych według pilności udzielenia pomocy, stosowany gdy rannych jest więcej niż ratowników. Pozwala w pierwszej kolejności zająć się osobami, którym pomoc najbardziej poprawi szanse przeżycia.

Pierwsza pomoc i medycyna

Tyczka ratownicza drążek ratowniczy, reaching pole

Długi drążek podawany osobie w wodzie lub pod lodem, żeby mogła się go chwycić i dać się przyciągnąć do brzegu. Pozwala pomóc z bezpiecznej odległości, bez wchodzenia do wody.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Tyraliera łańcuch ratowników, przeszukiwanie tyralierą

Sposób przeszukiwania płytkiej wody, w którym ratownicy idą lub płyną obok siebie w równej linii i w stałych odstępach. Dzięki temu nie pomijają żadnego fragmentu dna.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

U

Uciśnięcia klatki piersiowej masaż serca, kompresje klatki piersiowej, uciskanie klatki

Rytmiczne uciskanie środka klatki piersiowej (dolnej połowy mostka) u osoby z zatrzymanym krążeniem. U dorosłego głębokość 5–6 cm, tempo 100–120 na minutę, z pełnym odprężeniem klatki po każdym ucisku i jak najkrótszymi przerwami.

Pierwsza pomoc i medycyna

Uciśnięcia nadbrzusza manewr Heimlicha, chwyt Heimlicha, rękoczyn Heimlicha

Do 5 silnych uciśnięć do wewnątrz i ku górze, wykonywanych pięścią umieszczoną między pępkiem a mostkiem, stojąc za zadławioną osobą. Stosuje się je naprzemiennie z uderzeniami w plecy. U niemowląt zamiast nich wykonuje się uciśnięcia klatki piersiowej.

Pierwsza pomoc i medycyna

Udar cieplny udar słoneczny, porażenie słoneczne, przegrzanie

Groźne przegrzanie organizmu z temperaturą ciała powyżej 40°C i zaburzeniami świadomości, splątaniem lub drgawkami. Wymaga wezwania pomocy i szybkiego schłodzenia, najlepiej przez zanurzenie w chłodnej wodzie. Częsty problem na plażach w upalne dni.

Pierwsza pomoc i medycyna

Udar mózgu udar, wylew, udar niedokrwienny, udar krwotoczny

Nagłe zaburzenie ukrwienia części mózgu, spowodowane zatkaniem naczynia lub krwawieniem. Typowe objawy to opadnięcie kącika ust, osłabienie ręki lub nogi po jednej stronie i zaburzenia mowy. Liczy się czas, dlatego od razu wzywa się pomoc.

Pierwsza pomoc i medycyna

Udar słoneczny porażenie słoneczne, przegrzanie organizmu

Groźny stan wywołany długim przebywaniem na słońcu i w upale, gdy organizm się przegrzewa. Objawia się m.in. bólem i zawrotami głowy oraz nudnościami. Osoba przegrzana nie powinna wchodzić do wody, bo łatwo może stracić przytomność.

Woda, pogoda i zagrożenia

Uderzenia międzyłopatkowe uderzenia w plecy, klepnięcia w plecy

Do 5 energicznych uderzeń nasadą dłoni między łopatki osoby pochylonej do przodu, wykonywanych przy zadławieniu z nieskutecznym kaszlem. Mają wypchnąć ciało obce z dróg oddechowych. Jeśli nie pomogą, przechodzi się do uciśnięć nadbrzusza.

Pierwsza pomoc i medycyna

Udrożnienie dróg oddechowych odchylenie głowy, rękoczyn czoło-żuchwa, drożność dróg oddechowych

Podstawowa czynność u osoby nieprzytomnej: odchylenie głowy do tyłu przez ucisk na czoło i uniesienie żuchwy dwoma palcami. Zapobiega to blokowaniu gardła przez język. Dopiero po udrożnieniu dróg oddechowych ocenia się oddech.

Pierwsza pomoc i medycyna

Unoszenie się na wodzie leżenie na wodzie, pozycja gwiazdy, float to live

Spokojne leżenie na plecach z rozłożonymi rękami i nogami, z twarzą nad wodą. Pozwala odpocząć, opanować panikę i uspokoić oddech po nagłym wpadnięciu do wody, zanim zacznie się płynąć lub wołać o pomoc.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Uraz kręgosłupa uraz rdzenia kręgowego, złamanie kręgosłupa, uraz kręgosłupa szyjnego

Uszkodzenie kręgów lub rdzenia kręgowego, które może prowadzić do trwałego paraliżu. Nad wodą najczęściej powstaje po skoku na głowę do płytkiej lub nieznanej wody. Przy podejrzeniu takiego urazu ogranicza się ruchy głowy i szyi poszkodowanego.

Pierwsza pomoc i medycyna

Uskok dna nagły spadek dna, skarpa podwodna, nagła głębia

Miejsce, w którym dno gwałtownie opada i z płytkiej wody wchodzi się od razu w głęboką. Typowy dla jezior rynnowych, glinianek, żwirowni i zbiorników zaporowych. Osoba nieumiejąca pływać traci grunt pod nogami w jednym kroku.

Woda, pogoda i zagrożenia

Ustawa o bezpieczeństwie osób przebywających na obszarach wodnych ustawa z 18 sierpnia 2011, ustawa wodna 2011

Ustawa z 18 sierpnia 2011 roku określająca zasady bezpieczeństwa nad wodą: obowiązki osób przebywających na wodzie i zarządzających kąpieliskami, kto może prowadzić ratownictwo wodne oraz kim jest ratownik wodny.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Utonięcie topienie się, drowning

Według aktualnej terminologii ERC to proces zaburzenia oddychania spowodowany zanurzeniem w płynie. Utonięcie może zakończyć się śmiercią albo przeżyciem, z powikłaniami lub bez nich, więc termin ten obejmuje też zdarzenia przeżyte.

Pierwsza pomoc i medycyna

Utrata przytomności na bezdechu blackout, płytkowodne omdlenie, shallow water blackout

Nagłe omdlenie pod wodą lub tuż przy powierzchni podczas nurkowania na wstrzymanym oddechu. Ryzyko rośnie po szybkim, głębokim oddychaniu przed zanurzeniem (hiperwentylacji), bo osłabia ono sygnał potrzeby wdechu.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Utrata przytomności pod wodą shallow water blackout, płytkie omdlenie, omdlenie z niedotlenienia

Nagłe omdlenie podczas nurkowania lub pływania pod wodą, spowodowane niedotlenieniem mózgu. Często poprzedza je hiperwentylacja lub zbyt długie wstrzymywanie oddechu. Zdarza się nawet doświadczonym pływakom, dlatego nigdy nie nurkuj sam.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Uwolnienie się z chwytu tonącego uwalnianie z chwytów, obrona przed tonącym, uwolnienie z uchwytu

Techniki wyrwania się z uścisku panikującej osoby, na przykład za szyję lub rękę. Najczęściej ratownik bierze oddech i zanurza się, bo tonący instynktownie puszcza, chcąc zostać nad wodą. Ćwiczy się je pod okiem instruktora.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

W

Wejście do wody sposoby wejścia do wody, wejście ratownicze

Sposób, w jaki ratownik dostaje się do wody. Zależy od głębokości, wysokości brzegu i widoczności dna: może to być wbieganie, ostrożne zsunięcie się z brzegu lub skok ratowniczy. Przy nieznanym dnie nigdy nie skacze się na głowę.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Wejście kaczką nurkowanie kaczką, zanurzenie z powierzchni, duck dive

Sposób zanurzenia się z powierzchni wody głową w dół: pływak zgina się w biodrach, unosi nogi nad wodę, a ich ciężar wpycha go pionowo w głąb. Pozwala szybko dotrzeć do dna.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Wezbranie przybór wody, wysoka woda

Wzrost poziomu wody w rzece ponad zwykły stan, spowodowany ulewami, roztopami albo zatorem. Woda płynie wtedy szybciej, jest mętna i niesie gałęzie oraz śmieci. Wezbrana rzeka jest groźna nawet dla dobrych pływaków.

Woda, pogoda i zagrożenia

Węzeł (jednostka prędkości) kn, kt, węzły

Jednostka prędkości na wodzie i w powietrzu, równa jednej mili morskiej na godzinę, czyli około 1,85 km/h. Łódź płynąca 10 węzłów ma więc prędkość około 18,5 km/h.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Węzeł cumowniczy

Węzeł do przywiązania cumy do pala, pachołka lub pierścienia na pomoście. Mocno trzyma, nie ślizga się i nie zaciska, dzięki czemu łatwo go potem rozwiązać.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Węzeł knagowy obłożenie knagi

Sposób zamocowania liny na knadze: najpierw owija się podstawę knagi, potem prowadzi linę na krzyż w kształt ósemki i blokuje ją pętlą. Trzyma pewnie i daje się szybko zwolnić.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Węzeł ósemka ósemka, węzeł ósemkowy

Prosty węzeł w kształcie cyfry 8, wiązany na końcu liny, żeby nie wysunęła się z bloczka lub z ręki. Łatwo go rozwiązać nawet po mocnym obciążeniu.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Węzeł ratowniczy pętla ratownicza, bowline

Węzeł tworzący na końcu liny pętlę, która nie zaciska się pod obciążeniem. Pętlę można założyć wokół człowieka lub rzucić osobie za burtą, a po użyciu łatwo ją rozwiązać.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Węzeł refowy węzeł płaski, węzeł prosty

Węzeł łączący dwa końce lin o podobnej grubości, łatwy do rozwiązania. Nazwa pochodzi od wiązania linek przy zmniejszaniu żagla, czyli refowaniu. Nie nadaje się do lin o różnej grubości ani do dużych obciążeń.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Wiatr od lądu wiatr odlądowy, wiatr z lądu

Wiatr wiejący od brzegu w stronę otwartej wody. Przy brzegu fale są małe i woda wygląda spokojnie, ale wiatr szybko znosi dmuchane materace, koła i pontony daleko od plaży, a powrót pod wiatr bywa niemożliwy.

Woda, pogoda i zagrożenia

Widoczność pod wodą przejrzystość wody

Odległość, na jaką nurek widzi pod wodą. W polskich jeziorach i rzekach często wynosi kilka metrów lub mniej, a poruszony muł z dna może ją zmniejszyć prawie do zera.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Wieża ratownicza wieża obserwacyjna, stanowisko obserwacyjne, wieżyczka ratownika

Podwyższone stanowisko na plaży lub pomoście, z którego ratownik ma dobry widok na całe kąpielisko. Na wieży zwykle wywiesza się flagę informującą, czy kąpiel jest dozwolona, a w pobliżu trzyma się sprzęt ratunkowy.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Wiosło wiosła, pagaj

Drążek zakończony płaskim piórem, którym napędza się łódź. W łodzi ratowniczej wiosła są zawsze na pokładzie, także gdy ma ona silnik, bo pozwalają manewrować przy ludziach w wodzie i wrócić w razie awarii.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Wir zawirowanie wody, kocioł wodny

Miejsce, w którym woda kręci się w kółko, często z ruchem w dół. Powstaje m.in. za ostrogami, filarami mostów, zwalonymi drzewami i tam, gdzie zmienia się głębokość. Wir może wciągnąć pod wodę i bardzo szybko zmęczyć pływaka.

Woda, pogoda i zagrożenia

Wodowanie

Spuszczenie łodzi na wodę, na przykład z przyczepy po slipie albo za pomocą dźwigu. Tym samym słowem określa się też pierwsze zwodowanie nowej jednostki.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Wodowskaz łata wodowskazowa, posterunek wodowskazowy

Urządzenie z podziałką, zwykle przy moście lub brzegu, do pomiaru poziomu wody w rzece lub jeziorze. Na podstawie odczytów IMGW ogłasza przekroczenia stanów ostrzegawczych i alarmowych. Dane z wodowskazów można sprawdzić w internecie.

Woda, pogoda i zagrożenia

WOPR Wodne Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe

Największa organizacja ratownictwa wodnego w Polsce, działająca od 1962 roku. Szkoli ratowników, pełni dyżury na kąpieliskach i jeziorach, prowadzi egzaminy na kartę pływacką oraz przyjmuje zgłoszenia pod numerem 601 100 100.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Worek samorozprężalny Ambu, worek Ambu, BVM, worek z maską

Ręczny worek z zastawką i maską, którym ratownik prowadzi wentylację poszkodowanego zamiast oddechów usta-usta. Po podłączeniu tlenu i rezerwuaru pozwala podać powietrze z dużą zawartością tlenu. Nazwa Ambu pochodzi od producenta.

Pierwsza pomoc i medycyna

Wstrząs szok, wstrząs krążeniowy, wstrząs hipowolemiczny

Stan zagrożenia życia, w którym narządy nie otrzymują wystarczającej ilości krwi i tlenu, np. z powodu krwotoku, ciężkiej alergii lub chorób serca. Objawia się bladą, zimną i spoconą skórą, szybkim tętnem i niepokojem. Wymaga wezwania pomocy, ułożenia na plecach i ochrony przed zimnem.

Pierwsza pomoc i medycyna

Wstrząs anafilaktyczny anafilaksja, ciężka reakcja alergiczna, wstrząs alergiczny

Gwałtowna, zagrażająca życiu reakcja alergiczna, np. po użądleniu, jedzeniu lub lekach. Mogą wystąpić obrzęk twarzy i gardła, duszność, świszczący oddech, wysypka i spadek ciśnienia. Wymaga natychmiastowego wezwania pomocy i podania adrenaliny z autostrzykawki, jeśli poszkodowany ją ma.

Pierwsza pomoc i medycyna

Wychłodzenie wyziębienie, utrata ciepła

Stopniowa utrata ciepła przez organizm, szczególnie szybka w wodzie i na wietrze w mokrym ubraniu. Objawia się dreszczami, bladą skórą, spowolnieniem i niezgrabnością ruchów. Nieprzerwane wychłodzenie prowadzi do hipotermii.

Pierwsza pomoc i medycyna

Wydma wydmy nadmorskie, wał wydmowy

Wał piasku usypany przez wiatr, oddzielający plażę od lądu. Wydmy chronią wybrzeże przed zalaniem, dlatego chodzi się tylko wyznaczonymi zejściami. Strome zbocza i wykopane w piasku jamy mogą się osunąć i zasypać, zwłaszcza dziecko.

Woda, pogoda i zagrożenia

Wyjście z prądu wstecznego ucieczka z prądu wstecznego, jak wyjść z prądu odpływowego, rip current

Gdy prąd wsteczny znosi w morze, nie płyń pod prąd. Unoś się na wodzie, płyń równolegle do brzegu, aż prąd osłabnie, a potem skośnie wracaj na plażę. Jeśli brakuje sił, podnieś rękę i wołaj o pomoc.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Wyłącznik awaryjny silnika zrywka, kill switch, linka zrywkowa

Linka łącząca sternika z wyłącznikiem silnika. Gdy sternik wypadnie z łodzi lub upadnie, linka się wypina i silnik od razu gaśnie.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Wynurzenie wypływanie na powierzchnię

Powrót spod wody na powierzchnię. Wynurzamy się spokojnie, patrząc w górę i trzymając rękę nad głową, by nie uderzyć w przeszkodę. Po wypłynięciu warto od razu złapać oddech i dać znak partnerowi, że wszystko w porządku.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Wyrównywanie ciśnienia przedmuchiwanie uszu, manewr Valsalvy

Wpuszczanie powietrza do ucha środkowego, żeby zrównać ciśnienie z otoczeniem podczas schodzenia w dół. Robi się to wcześnie i często, np. delikatnie dmuchając przy zatkanym nosie, nigdy na siłę.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Wyrzutnia linki miotacz linki, pneumatyczna wyrzutnia linki, line thrower

Urządzenie, które za pomocą sprężonego powietrza wystrzeliwuje pocisk lub pływak z doczepioną linką na odległość większą niż rzut ręką. Pozwala przerzucić linę do osoby w nurcie rzeki lub na drugi brzeg.

Sprzęt ratowniczy i łodzie

Wysunięcie żuchwy rękoczyn Esmarcha, manewr wysunięcia żuchwy, jaw thrust

Sposób udrożnienia dróg oddechowych bez odchylania głowy, przez wysunięcie żuchwy do przodu palcami ułożonymi za jej kątami. Stosują go przeszkoleni ratownicy przy podejrzeniu urazu kręgosłupa szyjnego.

Pierwsza pomoc i medycyna

Wywrotka wywrócenie łodzi

Przewrócenie się łodzi na bok tak, że maszt i żagle leżą na wodzie. Na małych łodziach żaglowych zdarza się dość często, a załoga powinna trzymać się łodzi i ją postawić.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Wyznaczony obszar wodny obszar wyznaczony

Kąpielisko, miejsce okazjonalnie wykorzystywane do kąpieli, pływalnia lub inny obiekt z basenem o odpowiedniej wielkości. Zarządzający takim miejscem musi m.in. zapewnić ratowników, sprzęt i oznakowanie stref.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Wzywanie pomocy ruchem ramion sygnał ramionami, machanie rękami

Międzynarodowy sygnał niebezpieczeństwa: powolne, powtarzane podnoszenie i opuszczanie wyprostowanych rąk. Osoba w wodzie lub na łodzi pokazuje w ten sposób ratownikom, że potrzebuje pomocy.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Ż

Żabka styl klasyczny, breaststroke

Styl pływacki, w którym ramiona i nogi pracują jednocześnie i symetrycznie, a nogi wykonują charakterystyczne odbicie jak u żaby. Daje dobry widok przed siebie, dlatego często używa się go w wodach otwartych.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Żabka na plecach grzbiet z nogami do żabki, pływanie na plecach nogami żabki

Pływanie na plecach, w którym napęd dają głównie nogi wykonujące ruch żabki. Ręce mogą być wolne, dlatego technika jest podstawą większości chwytów holowniczych.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Z

Zadławienie niedrożność dróg oddechowych, ciało obce w drogach oddechowych, zakrztuszenie

Zablokowanie dróg oddechowych przez ciało obce, najczęściej kęs jedzenia lub małą zabawkę. Jeśli osoba skutecznie kaszle, zachęca się ją do kaszlu. Gdy kaszel jest nieskuteczny, stosuje się uderzenia w plecy i uciśnięcia nadbrzusza, a po utracie przytomności RKO.

Pierwsza pomoc i medycyna

Zakwit sinic zakwit wody, zielona woda

Masowy rozwój sinic w ciepłej, spokojnej wodzie, zwykle w lipcu i sierpniu. Woda robi się zielona i mętna, pojawia się kożuch lub smugi jak rozlana farba i nieprzyjemny zapach. W czasie zakwitu sanepid może zamknąć kąpielisko.

Woda, pogoda i zagrożenia

Zalew zalew morski, laguna

Płytka zatoka morska oddzielona od morza mierzeją, np. Zalew Wiślany czy Szczeciński. Potocznie zalewem nazywa się też sztuczny zbiornik na rzece. Na płytkim zalewie fala szybko rośnie przy silnym wietrze, a woda łatwo się nagrzewa i zakwita.

Woda, pogoda i zagrożenia

Zarządzający obszarem wodnym zarządzający kąpieliskiem, zarządca

Podmiot odpowiedzialny za bezpieczeństwo na danym obszarze wodnym, np. dyrektor parku narodowego, firma prowadząca ośrodek rekreacyjny albo wójt, burmistrz lub prezydent miasta. Organizuje i finansuje ratownictwo na swoim terenie.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Zasada 1-10-1 reguła 1-10-1

Reguła opisująca, co dzieje się po wpadnięciu do zimnej wody: ok. 1 minuty trwa szok zimnowodny i trzeba opanować oddech, przez ok. 10 minut masz siły na sensowne ruchy, a po mniej więcej 1 godzinie grozi utrata przytomności z wychłodzenia.

Woda, pogoda i zagrożenia

Zasada partnera system partnerski, buddy system, nigdy sam

Zasada, by pływać i nurkować zawsze z drugą osobą, która obserwuje nas z powierzchni lub z bliska. W razie kłopotów partner może od razu pomóc lub wezwać ratownika.

Techniki ratownicze, pływanie i sport

Zasada partnerska buddy, system partnerski, nurkowanie w parze

Zasada, że nigdy nie nurkuje się samotnie, tylko w parze z partnerem. Partnerzy trzymają się blisko, sprawdzają nawzajem sprzęt i w razie potrzeby dzielą się powietrzem.

Żeglarstwo, motorowodniactwo i nurkowanie

Zator lodowy zator, powódź zatorowa

Spiętrzenie kry lub śryżu w korycie rzeki, np. na zakręcie, przy moście albo na płyciźnie. Blokuje przepływ, przez co poziom wody powyżej zatoru szybko rośnie i może dojść do powodzi zatorowej.

Woda, pogoda i zagrożenia

Zatrzymanie krążenia NZK, nagłe zatrzymanie krążenia, zatrzymanie akcji serca

Stan, w którym serce przestaje skutecznie pompować krew, a poszkodowany jest nieprzytomny i nie oddycha prawidłowo. Bez natychmiastowej RKO i defibrylacji w ciągu kilku minut dochodzi do nieodwracalnego uszkodzenia mózgu. To nie to samo co zawał serca.

Pierwsza pomoc i medycyna

Zawał serca zawał, zawał mięśnia sercowego, OZW, ostry zespół wieńcowy

Martwica części mięśnia sercowego spowodowana zatkaniem tętnicy wieńcowej. Typowy objaw to silny, gniotący ból w klatce piersiowej, trwający dłużej niż kilka minut, często z dusznością i potami. Wymaga wezwania pomocy, a może doprowadzić do zatrzymania krążenia.

Pierwsza pomoc i medycyna

Zbiornik retencyjny zbiornik zaporowy, sztuczne jezioro

Sztuczny zbiornik, często powstały przez spiętrzenie rzeki zaporą, służący do magazynowania wody i ochrony przed powodzią. Poziom wody może się szybko zmieniać, na dnie bywają zatopione drzewa i budowle, a przy zaporze działają silne prądy.

Woda, pogoda i zagrożenia

Zestaw R1 torba R1, plecak R1, zestaw ratowniczy R1

Standardowy zestaw sprzętu do kwalifikowanej pierwszej pomocy, wprowadzony w Państwowej Straży Pożarnej i używany też przez inne służby. Zawiera sprzęt do udrażniania dróg oddechowych, wentylacji, podawania tlenu, opatrywania ran i unieruchamiania złamań.

Pierwsza pomoc i medycyna

Znaki informacyjne nad wodą znaki C, znaki ostrzegawcze nad wodą

Znaki oznaczone literą C, które ostrzegają lub informują, np. o wirach, nagłym uskoku dna, skałach podwodnych, zimnej wodzie czy sieciach rybackich. Wskazują też plażę strzeżoną, punkt medyczny i telefon.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Znaki nakazu nad wodą znaki B, nakaz zakładania kamizelek, ustawiczny nadzór nad dziećmi

Okrągłe znaki oznaczone literą B. Są dwa: B-1 nakazuje zakładanie kamizelek ratunkowych, a B-2 nakazuje ustawiczny nadzór nad dziećmi. Trzeba się do nich stosować tak samo jak do znaków zakazu.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

Znaki zakazu nad wodą znaki A, kąpiel zabroniona, skakanie do wody zabronione

Okrągłe znaki oznaczone literą A, np. „kąpiel zabroniona” z dopiskiem o przyczynie (szlak żeglowny, most, woda skażona) albo „skakanie do wody zabronione”. Obowiązują w odległości podanej na znaku lub w zasięgu wzroku.

Organizacje, przepisy i oznakowanie

ZRM zespół ratownictwa medycznego, karetka, pogotowie ratunkowe, zespół P, zespół S

Zespół ratownictwa medycznego wysyłany przez dyspozytora do nagłych zdarzeń. Zespół podstawowy (P) składa się z ratowników medycznych lub pielęgniarek, a w zespole specjalistycznym (S) jest także lekarz.

Pierwsza pomoc i medycyna